Với những vấn đề của nền dân chủ phương Tây và thành công kinh tế của Trung Quốc cũng như tính ổn định tương đối, Richard Woolcott, một phái viên đặc biệt cho Thủ tướng Úc nói rằng, sự chuyển đổi của Trung Quốc sang một nền dân chủ đa đảng không còn có vẻ là không thể tránh khỏi. Giờ đây, Đảng Cộng sản tỏ ra kiên quyết nắm quyền kiểm soát.
Bởi vậy, giả sử rằng, Trung Quốc vẫn còn là một nhà nước cộng sản, một đảng lãnh đạo với mong muốn phát triển theo cách riêng của nó. Liệu Mỹ có thể giải quyết được điều này không?
Một số nhà tư tưởng Mỹ, giống như John Ikenberry của Đại học Princeton, đã tranh luận rằng nước Mỹ đã tạo ra một hệ thống dựa trên luật lệ duy nhất có khả năng thu hút được những thành viên mới. Các tổ chức như Liên hiệp quốc, G20, Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), ít nhất trên lý thuyết, có thể hoạt động mà thậm chí không có sự lãnh đạo của Mỹ. Theo hình dung này, Mỹ có thể chấp nhận Trung Quốc, miễn là nó phù hợp với trật tự đó.
Nhưng hình dung này là thiếu sót. Mỹ đã thực sự sẵn sàng để bị ràng buộc bởi các quy tắc theo những cách thức mà những cường quốc châu Âu thế kỉ 19 không bao giờ bị ràng buộc. Đó là một lý do tại sao rất nhiều quốc gia đã được chuẩn bị sống dưới tầm ảnh hưởng của nó. Tuy nhiên, khi Mỹ cho rằng lợi ích quan trọng đang bị đe doạ, nó vẫn bỏ qua các quy tắc, giống như thế lực bá quyền sắp tới.
 |
Năm 2005, việc Công ty dầu khí ngoài khơi Trung Quốc mua Unocal của Mỹ, trên thực tế, đã bị chặn lại sau sự phản đối của công chúng. Khi Mỹ muốn có một thỏa thuận hạt nhân với Ấn Độ, nó đã xem thường các quy định của NPT mà chẳng hề sợ trừng phạt. Nước Mỹ đã chiến đấu trong vùng Balkan trong thập niên 1990 và một lần nữa tại Iraq vào năm 2003 mà không có sự ủng hộ của Liên Hiệp Quốc. Nó vẫn có thể đi đến chiến tranh với Iran trên cùng một cơ sở.
Đây không phải là việc tranh chấp lẽ phải trái trong mỗi trường hợp, mặc dù một số trong những quyết định này có vẻ ngớ ngẩn ngay tại thời điểm đó. Chính xác hơn là ở chỗ các siêu cường phá vỡ các quy tắc khi chúng phải làm thế và không ai có thể ngăn chặn điều đó.
Theo thời gian, logic đó cũng sẽ áp dụng chính cho Trung Quốc. Mỹ phải quyết định xem liệu việc "điều tiết Trung Quốc" sẽ có nghĩa là Mỹ quyết định sống với điều này hay phủ nhận nó.
Trên thực tế, luôn có những khó khăn trong việc đánh giá liệu Trung Quốc có phải là một đối tác có trách nhiệm hay không. Từ quan điểm của Trung Quốc, Mỹ luôn luôn có vẻ định nghĩa cách hành xử quốc tế được chấp nhận nghĩa là đứng cùng một phía với chính sách của chính Mỹ.
Theo lời của Yuan Peng, thuộc Viện Quan hệ Quốc tế đương đại của Trung Quốc tại Bắc Kinh, sự phàn nàn của Mỹ "không phải rằng Trung Quốc nói không với trách nhiệm toàn cầu hoặc phủ nhận vai trò của mình trong các vấn đề thế giới, mà đúng hơn là nó từ chối nói lời đồng ý với mọi yêu cầu của Mỹ".
Sự điều tiết này là dễ dàng khi nó đồng nghĩa với việc cho phép Trung Quốc làm những gì mà Mỹ muốn. Tuy nhiên, liệu Mỹ sẽ cho phép Trung Quốc làm những việc mà nó không muốn? Cái bóng treo lơ lửng đe dọa chính sách can dự của Mỹ là Trung Quốc sẽ không thay đổi đủ để làm hài lòng Mỹ và Mỹ sẽ không đáp ứng lại đủ để làm hài lòng Trung Quốc. Điều đó nghe có vẻ trừu tượng, nhưng bất kì lúc nào nó cũng có thể trở thành thực tế tàn nhẫn, hoặc là trên bán đảo Triều Tiên hoặc ở eo biển Đài Loan.
Câu hỏi hóc búa trong vấn đề Triều Tiên
Không ai biết liệu chế độ Bắc Triều Tiên có tồn tại nổi hay không, cũng như không thể biết được liệu điều gì sẽ diễn ra sau Kim Jong Il và Kim Junior. Nhưng tạm thời, hãy thử tưởng tượng về thời điểm diễn ra cái chết của vị lãnh tụ kính yêu, Bắc Triều Tiên trở nên rối loạn không kiểm soát nổi. Cuộc khủng hoảng tiếp theo sẽ kiểm tra một cách nghiêm khắc khả năng cùng chung sống của Trung Quốc và Mỹ.
Mọi người thường lo lắng về vũ khí hạt nhân của Bắc Triều Tiên. Mỹ có thể muốn tịch thu chúng, nhưng Trung Quốc lại không thích binh lính Mỹ có mặt trên vùng biên giới của mình. Trung Quốc cũng sẽ không mong muốn Mỹ hay Hàn Quốc khẳng định quyền kiểm soát đối với Bắc Triều Tiên, một đồng minh và một vùng đệm cho Trung Quốc.
Trong dài hạn, Trung Quốc có thể mong đợi lấy lại được phần nào ảnh hưởng đối với một nước Triều Tiên thống nhất, với vai trò là một quyền lực thống trị khu vực châu Á, như nó đã thực hiện trong suốt phần lớn lịch sử.
Điều này đặt ra một loạt các câu hỏi. Liệu Mỹ có tin rằng Trung Quốc sẽ giải quyết được việc Bắc Triều Tiên làm giàu plutonium và uranium? Trung Quốc sẽ chấp nhận ý tưởng rằng quân đội Hàn Quốc cần phải thiết lập lại trật tự ở miền Bắc Triều Tiên? Nó sẽ cho phép thống nhất hai miền Triều Tiên? Nếu điều đó xảy ra, liệu Mỹ cuối cùng sẽ dự tính rút quân khỏi bán đảo này hay không?
Có một chút quan ngại khi nghĩ tới các câu hỏi này. Như mọi người đều biết, Trung Quốc không sẵn sàng ngay cả việc thảo luận với Mỹ, bởi vì nó không muốn phản bội lại việc thiếu lòng tin vào đồng minh của mình ở miền Bắc. Tuy nhiên, nếu việc nói về vấn đề Triều Tiên khó khăn ở thời điểm hiện tại, nó thậm chí sẽ còn phải đối mặt với nhiều khó khăn còn hơn cả một cuộc khủng hoảng sẽ nổ ra.
Nếu hai miền Nam và Bắc Triều Tiên có những vùng biên giới đất liền đáng sợ nhất thế giới, thì eo biển Đài Loan là vùng biển đáng sợ nhất của Trung Quốc. Sự khẳng định của Trung Quốc về một sự thống nhất là tuyệt đối.
Tuy nhiên, không thể đánh bại Đài Loan với cây gậy. Trung Quốc những ngày này đưa thìa mật ong để thay thế. Hàng trăm chuyến bay liên kết Đại lục với Đài Bắc. Thỏa thuận về tự do thương mại với Đài Loan ký kết vào mùa hè này bao gồm các biện pháp để giúp nông dân Đài Loan, những người có xu hướng ủng hộ quyền tự quyết của Đảng Dân Chủ Tiến Bộ (DPP). Trung Quốc gần đây đã gợi ý rằng một ngày nào đó có thể sẵn sàng bỏ việc hướng tên lửa vào Đài Loan.Đối với thời điểm này, chính sách này có vẻ đang có tác dụng. Đảng DPP mất quyền lực vào năm 2008. Không cần bận tâm rằng lực lượng kế nhiệm của nó, Quốc Dân Đảng, là kẻ thù cũ của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Dưới thời Mã Anh Cừu, Đài Loan đang trở nên thực dụng. Những người dân Đài Loan tỏ ra không muốn chọc giận Trung Quốc bằng cách tìm kiếm sự độc lập cũng không hề muốn trao nền dân chủ của họ cho chính quyền Đại lục.
Điều này chỉ tốt đẹp với Mỹ. Vũ khí của Mỹ tiếp tục được bán cho Đài Loan, đồng thời Mỹ vẫn có thể chung sống với một Trung Quốc duy nhất, miễn là việc thống nhất đất nước được thực hiện một cách hòa bình. Điều mà Mỹ không chấp nhận là việc thống nhất bằng vũ lực.
Nghiêm túc mà nói, đạo luật ban hành năm 1979 về những mối quan hệ với Đài Loan không bắt buộc Mỹ phải viện trợ cho Đài Loan. Tuy nhiên, để loại trừ hành động khiêu khích nghiêm trọng của Trung Quốc đối với Đài Loan, Mỹ sẽ không có một sự lựa chọn nào khác ngoài việc can thiệp. Nếu nước Mỹ chỉ đứng ngoài, nó sẽ mất đi sự tin tưởng của các đồng minh trên toàn thế giới.
Đài Loan vẫn là một điểm nóng. Một Đài Loan dân chủ có thể dẫn đến một khát vọng độc lập, chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc có thể khiến cho việc thống nhất đất nước trở nên cấp bách hơn, và Mỹ có thể phải lo sợ về việc tỏ ra yếu kém. Ngay cả bây giờ, khi quan hệ đang khá hữu hảo, hòn đảo này vẫn là một thử nghiệm cho sự kiềm chế của Trung Quốc và Mỹ. Mỹ cần thể hiện rõ ràng rằng nó sẽ không bị lợi dụng: Đài Loan không thể hấp tấp đặt cược cho nền độc lập của nó dựa trên giả định rằng Mỹ sẽ bảo vệ. Trung Quốc cần phải hiểu rằng việc cưỡng chế sẽ phá hủy độ tin cậy của nó đối với phần còn lại của thế giới. Mỹ không mong đợi Trung Quốc từ bỏ những mục tiêu và cũng không trông đợi rằng Trung Quốc sẽ thỏa mãn với các mục tiêu bên trong giới hạn của hệ thống.
Những nhà hoạch định chính sách thường chế nhạo các nhà ngoại giao về các thỏa hiệp và các tuyên bố chỉ có nửa phần sự thật của họ. Tuy nhiên, hoạt động viếng thăm ngoại giao cấp cao là để tìm thuốc giải độc cho những ganh đua đã phá hoại các mối tương tác địa chính trị. Không phải tới tận thế kỉ 19 chúng mới có nhiệm vụ tuyệt vời là quản lí mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ. Trong chính quyền của Obama, chúng được đặt tên là: "sự đảm bảo lại chiến lược".
Hà Nguyễn theo The Economist
http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2010-12-28-hy-vong-khong-phai-la-mot-chinh-sach
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét