Xuân Tân Mão

Xuân Tân Mão
Đảng và Chính phủ luôn trân trọng biểu dương, khen thưởng xứng đáng với tất cả hoạt động, việc làm của người dân vì mục tiêu yêu nước, bảo vệ chủ quyền quốc gia (TTg NT Dũng).

21 tháng 3 2011

Khám phá “bí mật” làng Vũ Đại

Ngày 19.03.2011

Hiếm có nhà văn nào chỉ viết những chuyện ở làng mình mà nổi tiếng và bất tử như nhà văn Nam Cao. Những nhân vật của ông luôn ám ảnh người đọc Việt Nam. Những nhân vật đó có thực hay không, điều đó thôi thúc chúng tôi đến làng “Vũ Đại”.
Kỳ 1: Mảnh đất lão Hạc
Về huyện Lý Nhân (Hà Nam) hỏi thăm về thôn nhà văn Nam Cao thực dễ, tên thật của quê nhà văn là thôn Nhân Hậu, xã Nhân Hậu. Nhưng nếu hỏi: làng Vũ Đại, làng Nam Cao hay làng Đại Hoàng… thì cũng được nhiều người dân biết đến và hướng dẫn tận tình. Anh xe ôm ở thị trấn Vĩnh Trụ (huyện Lý Nhân) khi biết tôi về làng Nhân Hậu nói luôn: “Từ đây về thôn “anh Chí” chừng hai chục cây số, các bác cứ đi thẳng đường đê này, khi nào thấy nhiều biển đề bán cá kho Vũ Đại, ấy là quê của Nam Cao!”
Cả làng cùng một họ
Khu nhà tưởng niệm nhà văn Nam Cao trên khu đất của “lão Hạc” ở Đại Hoàng. Ảnh: Đỗ Quang Lực
Ông Trần Bá Luận, người nổi tiếng với “món cá kho làng Vũ Đại” nức tiếng khắp trong Nam ngoài Bắc, tự nhận mình là người cùng họ và có “dây mơ rễ má” với bác Tri (tên thật của Nam Cao) nhiệt tình dẫn chúng tôi đi khắp làng Đại Hoàng. Thực ra, ở làng Nam Cao ai cũng có họ Trần và họ Trần ở đây được chia ra nhiều “chi” khác nhau, như Trần Bá, Trần Hữu, Trần Văn…
Ông Trần Hữu Đạt, em ruột của nhà văn Nam Cao, năm nay 89 tuổi, còn khá minh mẫn và hài hước cho hay, trong tác phẩm của anh mình tả về làng Vũ Đại thì có những nét y thực làng Đại Hoàng, đó là làng ở cạnh bờ sông, có nghề dệt vải chăn tằm, vùng này nguyên là một bãi hoang do phù sa bồi đắp. Từ lâu lắm, có một chi họ Trần ở Vị Hoàng đến đây khai phá lập nghiệp, do vậy mà cả làng có một họ Trần. Vì sao trong cùng một họ ở một làng mà lại sống không được êm đềm, không bảo ban được với nhau, để đến nỗi nảy sinh ra nhiều cảnh đời éo le, ngang trái, để cho nhà văn Nam Cao có những chất liệu, dữ liệu dồi dào để xây dựng nên những nhân vật để đời? Theo lý giải của ông Trần Hữu Đạt thì làng Đại Hoàng trước cách mạng Tháng tám có đến năm phe cánh mà phe cánh nào cũng đều có thế mạnh riêng và có lãnh địa riêng và rình miếng, gầm ghè lẫn nhau để tranh phần lãnh địa. Trong tác phẩm đôi lứa xứng đôi sau được đổi tên là Chí Phèo, nhà văn Nam Cao có nói về cảnh đất của làng mình là ở cái thế “quần ngư tranh thực” là ẩn dụ đó.
“Đàn anh hà hiếp, đàn em khốn cùng” – đó là hiện thực ở làng Đại Hoàng trước cách mạng như lời ông Đạt nói. Làng nhỏ, thường xuyên năm nào cũng gánh chịu thiên tai. Nông dân phải đi tha hương cầu thực, người ở lại làng thì kiếm được miếng ăn cũng cực nhục trăm bề. Ở làng Đại Hoàng hiện nay, có khá nhiều gia đình có họ hàng phiêu bạt vào tận Thanh Hoá, Hòn Gai từ những năm 1940.
Thêm nữa, làng cũng lại lắm hủ tục, lắm thứ vị, nếu là nông dân thuần khiết thì khổ lắm nên ai cũng muốn có chức vị để khỏi lo bị bắt nạt. Ngay cả trong gia đình Nam Cao, ông ngoại cũng phải mua chức “lý cựu” tuy chẳng làm lý trưởng ngày nào. Ông thân sinh ra nhà văn, cũng phải mua chức “phó lý”. “Trong truyện, anh trai tôi viết là làng có năm bè cũng đúng vì làng hồi đó có cánh Bát Tụ (tức Đội Tụ – trong truyện Chí Phèo chính là Đội Tảo), cánh Bát Ngọ, cánh Nghị Hợp, cánh Lý Bật, và cánh Nghị Bính – trong truyện Chí Phèo là Bá Kiến”, ông Đạt nói.
Ông Đạt bảo thời anh trai mình viết chuyện làng thì Đại Hoàng có đến 98% dân là mù chữ, cả làng có khoảng hơn 4.000 người chỉ có hơn chục người là biết đọc, biết viết. Mãi đến những năm 1943 – 1944, làng mới có hai lớp học chữ quốc ngữ mà chính Nam Cao là một trong những người sáng lập những lớp này.
Lão Hạc là ai?
Dọc theo con đường làng láng nhựa trải rộng, mộ nhà văn Nam Cao và khu tưởng niệm ông nằm khá bề thế và hoành tráng bên bờ sông Châu Giang. Ông Trần Hữu Vịnh, 62 tuổi, người em họ của Nam Cao nay làm bảo vệ kiêm “hướng dẫn viên” khu tưởng niệm này cho hay, nơi đây chính là mảnh vườn xưa của gia đình ông Trần Đức San (tức lão Hạc, người đã tự nhờ ông giáo Tri viết văn tự “nhượng bán” mảnh vườn trong tác phẩm Lão Hạc).
Ông Vịnh cho biết, sau khi Nam Cao lập gia đình và ra ở riêng, mua nhà của anh Tín, một người thua bạc ở cùng làng và được nhà văn kể khá chi tiết trong truyện ngắn Mua nhà. Ông giáo Trần Hữu Tri (tên thật của nhà văn Nam Cao) khi ấy là hàng xóm của ông Trần Đức San, ông San vợ mất sớm có một người con trai tên là Cẩn, sau đi đồn điền cao su và biệt tích không về. Ông San thường hay sang nhà giáo Tri để nhờ viết thư từ cho con trai và cũng nhờ ông đọc thư hộ vì ông không biết chữ.
Theo ông Vịnh, thực ra nhân vật lão Hạc chỉ có một phần nguyên mẫu của ông Trần Đức San, còn cái chết của ông lại là của nguyên mẫu khác. Đó là ông Trần Quý Đào cũng là một hàng xóm của Nam Cao, năm đó mùa màng thất bát vì dịch bệnh, mưa bão. Gia đình ông Trần Quý Đào phải bán dần vườn tược, nhà cửa để ăn dần, sau khi bán hết chẳng còn gì để ăn. Ông Đào phải ăn bả chó để chết, vợ con cũng đi phiêu bạt tha phương. Nam Cao đã lấy hai hình mẫu nhân vật của ông Trần Đức San và Trần Quý Đào để hợp thành nhân vật lão Hạc.
Ông Vịnh cho hay, sau khi ông San mất, mảnh vườn mà ông để lại cho người con đi đồn điền cao su không về, gia đình nhà văn Nam Cao cũng chuyển đi nơi khác. Sau thời cải cách ruộng đất năm 1955, mảnh đất ấy cùng mảnh đất của nhà văn Nam Cao ở trở thành ruộng canh tác cho bà con nông dân trong hợp tác xã. Mảnh đất này cũng có một thời kỳ là sân vận động cho thanh thiếu niên trong xã. Mãi về sau này, khi có dự án khu tưởng niệm và di dời mộ nhà văn Nam Cao về Đại Hoàng mới chọn khu đất của gia đình nhà văn và mảnh vườn của lão Hạc làm nơi tưởng niệm.
bài và ảnh: Đỗ Hữu Lực
Kỳ 2: Ai là “Chí Phèo, Thị Nở”?
Cũng như lão Hạc, nhà văn Nam Cao đã trộn lẫn hai con người trong cuộc sống để sáng tạo nên một hình tượng nhân vật trong văn học. Anh Chí và Thị Nở cũng có nhưng nguyên mẫu và cảnh đời xót xa…

http://sgtt.vn/Thoi-su/141828/Ky-1-Manh-dat-lao-Hac.html

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét