Doanh nghiệp vẫn than tham nhũng, thiếu minh bạch
(VOV) - Các nỗ lực kiểm
soát tham nhũng của chính quyền địa phương chưa được đánh giá cao, trong
khi thực trạng về tính minh bạch của môi trường kinh doanh cũng là vấn
đề đáng thất vọng trong PCI nhiều năm nay.
Báo cáo về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm
2011 (PCI 2011) vừa được công bố sáng 23/2 cho thấy có sự cải thiện
trong công tác điều hành của chính quyền các địa phương. Tuy nhiên,
những lĩnh vực dễ cải cách đã cạn trong khi những vấn đề lớn chưa xoay
chuyển được lại đòi hỏi cân bằng các nhóm lợi ích của địa phương như
tính minh bạch và mối quan hệ cá nhân giữa doanh nghiệp và chính quyền.
Tham nhũng – chưa được cải thiện là bao
Ông Jim Winkler- Giám đốc dự án Sáng kiến Cạnh tranh
Việt Nam của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAD/VNCI) dẫn khảo sát
thường niên đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam cho thấy các doanh
nghiệp không đánh giá cao nỗ lực kiểm soát tham nhũng của chính quyền
địa phương. Đây cũng là chỉ tiêu mà các doanh nghiệp đánh giá thấp nhất,
thậm chí có điểm số gần bằng 0.
Theo kết quả khảo sát, dù doanh nghiệp ghi nhận tình
trạng tham nhũng nhỏ, dưới dạng tiền lót tay cán bộ cơ quan hành chính
địa phương, đã có cải thiện, nhưng tham nhũng ở quy mô lớn hơn (như hành
vi lại quả khi ký kết hợp đồng mua sắm công hoặc các thỏa thuận đất đai
béo bở) dường như lại gia tăng theo thời gian”. Đến 56% doanh nghiệp có
hoạt động đấu thầu dự án của Nhà nước cho biết việc chi hoa hồng là phổ
biến. Trong khi con số này trong năm trước đó chỉ là 41%. Báo cáo kết
luận: “Xét cho cùng, tham nhũng lớn vẫn nguy hiểm hơn, bởi nó góp phần
làm tăng sự bất công giữa một nhóm ít người có quan hệ tốt với chính
quyền và phần còn lại của đất nước, đồng thời ảnh hưởng tới niềm tin vào
bộ máy nhà nước”.
Doanh nghiệp vẫn than thiếu minh bạch
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó trưởng ban Pháp chế VCCI, thành
viên nghiên cứu PCI cho biết, thực trạng về tính minh bạch của môi
trường kinh doanh cấp tỉnh đang là vấn đề đáng thất vọng trong PCI nhiều
năm nay.
Trong khi đó, theo ông Tuấn, trong 9 chỉ số thành
phần của PCI, chỉ số minh bạch là quan trọng nhất, có tác động lớn đối
với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Tác động này đã được
chứng minh qua các con số thống kê. Theo phân tích trong báo cáo PCI năm
2009, một điểm cải thiện trong chỉ số tính minh bạch sẽ giúp tăng 13%
số doanh nghiệp tư nhân trên 1.000 dân, 17% đầu tư trên đầu người và
tăng lợi nhuận bình quân mỗi doanh nghiệp 62 triệu đồng. Chỉ số minh
bạch luôn có trọng số cao nhất trong các chỉ số thành phần của PCI qua
các năm.
Mỗi năm, doanh nghiệp tham gia điều tra PCI đều đánh
giá khả năng tiếp cận 13 loại tài liệu của chính quyền để phục vụ cho
quá trình sản xuất kinh doanh theo thang điểm từ 1-5 (trong đó 1 là
không thể tiếp cận được và 5 là rất dễ tiếp cận). Theo điều tra năm
2011, mức tiếp cận nhóm các tài liệu pháp lý (như luật, nghị định, văn
bản pháp luật cấp tỉnh...) chỉ là 3,03/5 điểm, còn mức tiếp cận nhóm các
tài liệu kế hoạch (chính sách ưu đãi đầu tư, kế hoạch phát triển hạ
tầng, bản đồ và quy hoạch sử dụng đất...) ở mức 2,51/5 điểm.
Ngay ở cấp độ cung cấp thông tin, chính quyền tỉnh
chủ yếu cung cấp thông tin dựa trên sự sẵn có ở hiện tại và cung cấp một
cách bị động. Nguồn thông tin đôi khi rất hạn chế trong một số phòng,
ban của cơ quan nhà nước, hay ở một số cá nhân có quyền hạn. Rất ít
trường hợp cơ quan nhà nước chủ động nghiên cứu nhu cầu thông tin của
doanh nghiệp, từ đó thiết kế ra cơ sở dữ liệu thông tin nhằm đáp ứng tốt
nhất nhu cầu này.
Diễn biến tiêu cực nhất trong tính minh bạch là quan
hệ cá nhân tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc doanh nghiệp tiếp
cận tài liệu phục vụ kinh doanh. Theo điều tra PCI 2011, hơn 75% doanh
nghiệp cho rằng cần phải có mối quan hệ cá nhân mới tiếp cận tài liệu
pháp luật và kế hoạch cần thiết cho hoạt động kinh doanh của mình. Đáng
lo ngại là tỷ lệ này ngày càng tăng (năm 2008 chỉ mới 50%).
Khi quan hệ giữa doanh nghiệp và chính quyền dựa
nhiều vào quan hệ cá nhân sẽ dẫn đến hệ quả là làm giảm tinh thần kinh
doanh và nhiều khả năng tác động xấu đến hiệu quả hoạt động của doanh
nghiệp.
Không chỉ chưa đáp ứng được ở mức độ tiếp cận thông
tin, ở các khía cạnh khác trong tính minh bạch, các tỉnh, thành phố ở
Việt Nam cũng chưa làm tốt. Khảo sát PCI cho thấy chỉ 15% số doanh
nghiệp đã từng tham gia góp ý kiến về các quy định, chính sách của Nhà
nước các cấp - một con số rất thấp và cũng đang giảm dần (từ 25% của năm
2009 và 22% của năm 2010).
Ông Đậu Anh Tuấn dẫn một thực tế: pháp luật về đấu
thầu được quy định công khai tại hầu hết các tỉnh, thành phố nhưng thực
tế rất khó tìm được một công ty nào tham gia nộp thầu, đấu thầu một cách
minh bạch mà lại có thể trúng thầu. Có một khoảng cách rất lớn giữa quy
định và thực tế. Chính vì vậy, đầy đủ thông tin chưa chắc đã là minh
bạch. Quan trọng hơn là cách thức thực hiện, thiết chế để bảo đảm các
nguyên tắc này được trên thực tế.
Bên cạnh đó, thông tin trên thực tế ở một số địa
phương bị “cắt khúc” và chưa rõ ràng trách nhiệm, quyền hạn giữa các cơ
quan nhà nước khác nhau. Đối với những thủ tục hành chính liên ngành như
thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng và môi trường hiện nay, khó khăn nhất
của các doanh nghiệp nhiều khi là không biết bắt đầu từ đâu và các bước
cụ thể, trình tự như thế nào, đến khi nào là kết thúc và chính xác là
bao nhiêu tiền. Nếu trong vòng hai, ba năm mà nhà đầu tư hoàn tất được
toàn bộ thủ tục cho một dự án thì được xem là nhà đầu tư tài ba.
Điều đáng quan tâm là việc cải thiện tính minh bạch
của môi trường kinh doanh dường như chưa là mục tiêu ưu tiên của các
tỉnh, thành phố. Cuối năm 2009, trong một nghiên cứu về tính minh bạch
của môi trường kinh doanh địa phương, nhóm nghiên cứu của VCCI gửi một
bức thư điện tử giả định của một nhà đầu tư cho địa chỉ liên hệ đăng tại
các địa chỉ website của toàn bộ các tỉnh, thành phố. Bức thư được gửi
đi cùng một thời điểm, với nội dung là đề nghị chỉ dẫn về thông tin và
cơ quan chức năng có cung cấp thông tin. Kết quả là chỉ có 13 tỉnh gửi
thư phản hồi, trong đó hai tỉnh phản hồi ngay trong ngày và hai tỉnh sau
một ngày; với 29 tỉnh khác, thư báo đã đi nhưng không hề có hồi âm; 16
tỉnh còn lại báo là địa chỉ e-mail không hoạt động hoặc bị lỗi. Thời
điểm đó vẫn còn 4 tỉnh chưa có website.
Giá trị bỏ ra trong vài phút để trả lời thư điện tử
thật nhỏ so với số tiền đầu tư vào việc xây dựng và vận hành một website
lớn nhưng hiệu quả mang lại rất lớn. Điều này cũng tương tự như việc
nhiều địa phương tổ chức xúc tiến đầu tư thật hoành tráng, tốn kém không
ít để mời gọi đầu tư nhưng khi nhà đầu tư muốn tiếp cận thông tin thì
lại vô cùng khó.
Cải cách hành chính chưa thành công
Theo kết quả khảo sát, năm 2011, chỉ còn 11% doanh
nghiệp cho biết phải dành hơn 10% quỹ thời gian của mình để thực hiện
thủ tục hành chính, giảm mạnh so với 21% năm 2006 và 23% của năm 2008.
Mặc dù thời gian doanh nghiệp phải bỏ ra để thực hiện
thủ tục hành chính giảm đi, nhưng các lĩnh vực khác của cải cách hành
chính công vẫn chưa được thực hiện thành công. Chỉ có 40% doanh nghiệp
cho rằng, cán bộ lãnh đạo địa phương làm việc hiệu quả hơn trước, trong
khi con số này của năm 2009 là 44%. Tương tự, số doanh nghiệp nói rằng
phải đi lại ít hơn đến cơ quan hành chính của tỉnh cũng giảm 6 điểm phần
trăm (so với năm 2009), và chỉ có 16,5% nhận thấy phí, lệ phí chính
thức giảm khi đến làm việc với cơ quan hành chính.
Điều rất đáng quan tâm từ kết quả PCI 2011 là sự sụt
giảm mạnh của chỉ số tính năng động của lãnh đạo tỉnh, nhất là ở các
tỉnh đứng đầu.
Năm 2006, 75% doanh nghiệp tham gia ở tỉnh trung vị
cho rằng, quan chức tỉnh họ có hiểu biết về pháp luật đủ để tìm ra cách
thức giải quyết vấn đề của doanh nghiệp. Con số này giảm đều đặn hàng
năm và nay chỉ còn 65%. Tương tự, năm 2006, đến 62% doanh nghiệp cho
biết lãnh đạo tỉnh họ rất sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật để giải
quyết các vấn đề của doanh nghiệp, nhưng nay cũng tụt giảm mạnh./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét