Tham nhũng cản trở cải cách kinh tế địa
phương
SGTT.VN - Khu vực doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò
quan trọng tại các tỉnh có tiến bộ nhất định trong cải cách kinh tế. Ở
một góc độ khác, lợi ích dựa trên mối quan hệ là tham nhũng sẽ cản trở
quá trình cải cách. Đó là một trong những nội dung quan trọng trong báo
cáo Nghiên cứu về động lực thúc đẩy cải cách kinh tế tại các tỉnh ở Việt
Nam, được công bố hôm 5.7 tại Hà Nội.
Báo cáo quan trọng này dựa trên kết quả nghiên cứu tại
bốn tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long là
Bắc Ninh, Hưng Yên, Đồng Tháp, Cà Mau, do viện Nghiên cứu Phát triển
(IDS) của đại học Sussex, Vương quốc Anh và phòng Thương mại và công
nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện.
Vận động hành lang cho lợi ích riêng
|
DN nhỏ chịu thiệt thòi về rất nhiều mặt.
|
Tổng thư ký VCCI Phạm Thị Thu Hằng, cho biết, tại những
tỉnh có cải cách đáng kể và bền vững như trường hợp của Bắc Ninh và
Đồng Tháp, khu vực tư nhân tham gia rất tích cực. Tuy nhiên, trong
trường hợp của Bắc Ninh, các doanh nghiệp lớn đóng vai trò quan trọng
trong khi ở Đồng Tháp, vai trò này chuyển sang các doanh nghiệp nhỏ và
vừa (DNNVV). Điều này phản ánh bản chất khác nhau của hai khu vực kinh
tế: Bắc Ninh có đặc thù là tỉnh có nhiều tập đoàn xuyên quốc gia lớn sản
xuất và xuất khẩu, còn Đồng Tháp là một tỉnh thuần nông với thành phần
chủ yếu là các DN nhỏ địa phương. Tại hai tỉnh còn lại, Cà Mau và Hưng
Yên, các DN lớn đã không đóng vai trò dẫn đầu trong cải cách, mà chỉ vận
động hành lang cho lợi ích riêng của họ, nhất là ở Cà Mau, các DN nhỏ
không được quan tâm và hầu như không tham gia vào quá trình cải cách.
Giải thích cho thực trạng này, theo bà Hằng, các DN
nhỏ, chủ sở hữu kiêm người quản lý phải đảm nhiệm rất nhiều vai trò khác
nhau, nên họ khó có thể kiêm thêm vai trò vận động chính sách. Các DN
nhỏ cũng cảm thấy rằng quan chức chính quyền ưu tiên các DN lớn nhiều
hơn bởi vì điều này tạo cho họ có cơ hội có được thu nhập phi chi chính
thức. “Hầu như những người trả lời phỏng vấn từ khu vực công và tư nhân
rất miễn cưỡng khi đề cập tới vấn đề này, nhưng những người cởi mở thì
thừa nhận rằng người nhà của các quan chức Nhà nước thường nhận được tài
trợ của DN”, bà Hằng nói và đặt câu hỏi: “Lợi ích kinh tế của gia đình
các quan chức có ảnh hưởng tới quá trình cải cách không? Trường hợp nếu
quan chức nhận được lợi ích kinh tế từ trục lợi từ vị trí công tác, quan
chức đó sẽ muốn duy trì lề lối làm việc cũ hơn chứ không hề muốn cải tổ
thủ tục hành chính cũng như làm cho quá trình này trở nên dễ dàng, minh
bạch hơn cho DN. Nói cách khác, lợi ích dựa trên mối quan hệ là tham
nhũng sẽ cản trở quá trình cải cách”.
Nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cả hai trường hợp
thành công cho thấy ảnh hưởng của phong cách lãnh đạo năng động, có
trình độ và ổn định của chính quyền tỉnh. Thiếu những yếu tố này, những
cố gắng vận động của hành lang của khối DN tư nhân cũng sẽ chỉ dừng ở
việc phục vụ lợi ích cá nhân và không được chuyển biến thành những cải
cách sâu rộng hơn. Tổng thư ký VCCI nhấn mạnh: “Rõ ràng là sự kết hợp
của một khu vực tư nhân có năng lực được tổ chức tốt và một bộ máy lãnh
đạo địa phương năng động sẽ làm gia tăng sự thành công”.
Phân cấp vượt tầm kiểm soát
Phó trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn, cho biết,
qua trao đổi với các DN, nhà nghiên cứu, đại diện cơ quan chính quyền và
các phương tiện truyền thông tại Hà Nội, hầu hết mọi người đều thừa
nhận quá trình phân cấp đã diễn ra thành công, nhưng cũng gây ra không
ít vấn đề cho địa phương sau đó. Các vấn đề được đề cập nhiều nhất là sự
lãng phí đầu tư công, đặc biệt là xây dựng quá nhiều sân bay, bến cảng,
khu công nghiệp tại các địa phương. Các tỉnh đua nhau xây dựng cơ sở hạ
tầng đắt tiền nhằm khẳng định uy tín với nhà đầu tư nhưng lại nhận được
kết quả ngược lại: cơ sở hạ tầng không được sử dụng hết công suất.
“Chúng tôi nhận được nhiều câu trả lời có nội dung: nhờ có quá trình
phân cấp, giờ đây bộ mặt nông nghiệp của Việt Nam có “14 lỗ” với hàm ý
các cánh đồng lúa bị phá hủy để chuyển hóa thành sân golf”, ông Tuấn kể.
Tình trạng đầu tư lãng phí cũng được phó giám đốc sở Kế
hoạch và Đầu tư tỉnh Đồng Tháp dẫn chứng: ngành công nghiệp mũi nhọn
của Đồng Tháp những năm gần đây là công nghiệp chế biến thủy sản và thức
ăn gia súc. Trên địa bản tỉnh, hiện có tới 42 dự án đầu tư với công
suất 280.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư 5.100 tỷ đồng, nhưng chỉ hoạt động
50% công suất do nhiều nguyên nhân như thiếu nguyên liệu đầu vào, thị
trường xuất khẩu…, như vậy đã lãng phí của cải xã hội gần 2.600 tỷ đồng.
Nguyên viện trưởng viện Nghiên cứu Phát triển bộ Kế
hoạch và Đầu tư Lưu Bích Hồ, cho rằng, động lực cải cách có nhiều yếu
tố, nhưng quyết định là từ lãnh đạo, chính quyền, cơ quan quản lý. Ông
Hồ nói: “Cải cách đâu phải người dân quyết định được. Nhưng động lực để
thúc đẩy phát triển lại chính là từ người dân, từ DN, mà ở đây chúng ta
nhấn mạnh là DN tư nhân”.
Đại diện cơ quan Hợp tác phát triển Thụy Sỹ, ông Đào
Minh Châu, băn khoăn: "Việt Nam đạt mức tăng trưởng cao hàng chục năm
nay và các tỉnh hiện cũng ráo riết cho mục tiêu tăng trưởng, nhưng sự
tăng trưởng ấy có bền vững không?" Ông Châu cho rằng, phân cấp bản thân
là phân chia quyền lực và trách nhiệm, nhưng nếu trao hết cho địa phương
là không đúng, mà là việc hiện đúng chức năng được phân cấp, bảo đảm
năng lực giải trình của cả trung ương và địa phương. “Tuy nhiên, nội
dung này trong báo cáo còn mờ nhạt. Báo cáo cũng nói rằng phân cấp cho
địa phương tạo ra lãng phí, nhưng ở trung ương còn lãng phí hơn nhiều,
mà trường hợp Vinashin, Vinalines là điển hình”, ông Châu nhận xét.
Bà Vũ Thị Kim Liên, đại diện Vương quốc Anh tại Việt
Nam cũng chung mối quan tâm về mô hình tăng trưởng khi đặt ra hàng loạt
câu hỏi: Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng mô hình tiếp theo sẽ như
thế nào? Động lực dẫn đến cải cách của các tỉnh hôm nay có được tiếp
tục tiếp nối hay trở thành bão hòa, như Bắc Ninh? Bà Liên cũng chia sẻ
thêm góc nhìn: báo cáo đặt vấn đề khu vực doanh nghiệp tư nhân, doanh
nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là động lực để cải cách kinh tế là đúng,
nhưng nếu các địa phương quá chú trọng thì liệu rằng quyền lợi của
người dân có được quan tâm, như hàng loạt những vấn đề liên quan đến đất
đai tại hàng loạt địa phương vừa qua?
Tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, phó trưởng ban Pháp
chế VCCI Đậu Anh Tuấn, cho rằng, ở Việt Nam hiện nay chưa hẳn là trao
quyền, mà có phàn là chính quyền trung ương chạy trốn trách nhiệm, trong
khi thiết chế giám sát vẫn còn hạn chế. Ông Tuấn nói thêm: “Đúng là có
chuyện tỉnh nào cũng mải mê chạy theo mô hình tăng trưởng nhưng không
trách họ được, vì cách thức phân bổ kinh tế như hiện nay, tư duy nhiệm
kỳ như hiện nay. Nếu các tỉnh cạnh tranh nhau về năng lực điều hành thì
tốt, nhưng cạnh tranh nhau về sân bay, bến cảng hoành tráng thì hiệu quả
ngược”.
| * Bảng xếp hạng năm 2010 của 4 tỉnh
được chọn đã chỉ ra sự khác biệt rõ ràng trong sự điều hành của các địa
phương. Theo đó, tỉnh Bắc Ninh, từ vị trí xếp hạng 22/63 năm 2006 đã
tiến vững chắc lên 20, 16, 10 và 6 lần lượt các năm sau đó là 2007,
2008, 2009 và 2010. Tương tự là Đồng Tháp, lần lượt ở các vị trí 11, 9,
5, 4, 3. Trong khi Hưng Yên diễn biến ngược lại, từ vị trí 16 đã trồi
sụt xuống vị trí 26, 20, 24 và 61. Cà Mau cũng có bước trồi sụt, từ 57
lên 29, 18, rồi lại tụt xuống 22 và 51.
* Các yếu tố ảnh hưởng đến cải cách điều
hành được nghiên cứu đúc kết, đó là: đầu tư của khu vực tư nhân; thay
đổi lãnh đạo; các chuyến công tác của nhóm PCI; các điều kiện cơ cấu của
tỉnh.
|
Thảo Nguyễn
http://sgtt.vn/Kinh-te/165826/Tham-nhung-can-tro-cai-cach-kinh-te-dia-phuong.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét