Thứ ba, 17/7/2012
Trung - Nhật: “Năm hữu nghị” thành “Năm đối đầu”
 |
| Trung - Nhật bắt tay nhưng căng thẳng |
Kể từ khi lập quan hệ ngoại giao ngày 29/9/1972, đặc trưng nổi bật của quan hệ Trung – Nhật thường chia làm hai vế là “Kinh tế nóng” và “Chính trị lạnh”. Trạng thái “Kinh tế nóng” thường được hai bên duy trì và phát triển do lợi ích kinh tế mỗi nước. Còn “Chính trị lạnh” diễn biến thất thường cũng xuất phát từ lợi ích chính trị, chủ quyền của mỗi nước.
Kể từ khi lập quan hệ ngoại giao, quan hệ mậu dịch và hợp tác kinh tế hai nước luôn “nóng lên” và duy trì ở mức tăng trưởng cao bình quân từ 10% tới 12% mỗi năm. Năm 2002 kim ngạch buôn bán hai nước đạt 101,9 tỉ USD; năm 2008 vọt lên đạt 266,8 tỉ USD. Năm 2010 đạt 301,8 tỉ USD, tăng 30% so với năm 2009, mặc dù tình hình khủng hoảng nợ công ở Châu Âu và thiên tai siêu động đất ngày 11/3/2011 làm kinh tế Nhật Bản tổn thất nặng nề, kim ngạch buôn bán hai nước vẫn được duy trì. Nhật Bản và Trung Quốc là đối tác buôn bán lớn thứ ba của nhau, sau EU và Mỹ.
Nhật Bản cũng là nước đầu tư lớn thứ hai vào Trung Quốc với 66,6 tỉ USD trong hơn 33.000 hạng mục công trình.
Quan hệ hợp tác kinh tế buôn bán không ngừng tăng lên, nhưng những vấn đề chính trị, lịch sử, chủ quyền biển đảo đã níu kéo quan hệ hai nước thường xuyên rơi vào lạnh giá. Điển hình nhất là thời kỳ 6 năm ông Koizumi làm Thủ tướng từ 2001 – 2006, trong thời gian 6 năm này nguyên thủ hai nước không có chuyến thăm chính thức lẫn nhau mà chỉ gặp gỡ không chính thức bên lề các hội nghị quốc tế. Đây là thời kỳ “băng giá” nhất trong lịch sử quan hệ hai nước từ năm 1972.
Ngay khi làm Thủ tướng tháng 9/2006, ông Shinzo Abe đã tiến hành “Chuyến thăm phá băng” 24 tiếng đồng sang Trung Quốc (ngày 8 - 9/10/2006) làm ấm quan hệ chính trị lạnh giá hai nước.Tiếp đó Thủ tướng Ôn Gia Bảo tiến hành “Chuyến thăm tan băng” đáp lễ ba ngày (11/4-13/4/2007) kết thúc “6 năm quan hệ chính trị băng giá”. Sau đó, hai nước tiến hành “Đối thoại cấp cao kinh tế” Vòng ba năm 2008 để hỗ trợ và làm ấm thêm quan hệ chính trị.
Hai vế của quan hệ Trung – Nhật đang có tiến triển thuận lợi thì “Sự kiện bắt giữ tàu cá” Trung Quốc ở vùng biển Senkaku mà Trung Quốc gọi là đảo Điếu Ngư ngày 7/9/2010 đã giội gáo nước lạnh và đẩy quan hệ hai nước lộn dòng về quỹ đạo “Chính trị lạnh” của những năm đầu Thế kỷ 21 như thời kỳ ông Koizumi làm Thủ tướng. Dư luận cho rằng tranh chấp chủ quyền biển đảo và vấn đề lịch sử để lại luôn là nhân tố làm vế “Chính trị lạnh” diễn biến phức tạp, thất thường và sẽ tồn tại lâu dài trong quan hệ hai nước.
Ngay sau khi làm Thủ tướng, mặc dù là năm cùng tháng tận của năm 2011, nhưng ông Noda vẫn không quản ngại tiến hành “Chuyến thăm chớp nhoáng” Trung Quốc chưa đầy 30 tiếng đồng ( từ 25/12 và 26/12/2011) trong bối cảnh quan hệ chính trị ngoại giao hai nước đang rơi vào lạnh giá. Trong chuyến thăm này, hai bên đều nhất trí lấy năm 2012 làm “Năm hữu nghị” nhân kỉ niệm 40 năm hai nước lập quan hệ ngoại giao với những hoạt động sôi nổi ở cả hai nước. Báo chí Trung Quốc cho biết phía Trung Quốc đã lên một chương trình hoạt động nhiều mặt kể từ tháng 1/2012 tới đỉnh cao vào tháng 9/2012 để tăng cường hữu nghị hai nước.
Nhưng tranh chấp lãnh thổ xung quanh vùng biển quanh đảo Senkaku bùng phát từ tháng 3/2012 đã thiêu hủy tất cả các chương trình hoạt động này và “Năm hữu nghị” đã biến thành “Năm đối đầu” trong quan hệ hai nước.
Đảo Senkaku mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư nằm giữa quần đảo Ruykyu và tây Okinawa của Nhật Bản. Cách phía bắc đảo Ishigaki của Nhật 170 Km, cách tây bắc Đài Loan 186 Km. Đây là đảo nhỏ toàn bằng đá không có người ở với diện tích chừng 7 Km2 với 8 đảo và bãi đá nhỏ nửa chìm nửa nổi, trong đó đảo Senkaku lớn nhất có diện tích 2 dặm vuông.
Sự tranh chấp về hòn đảo này bắt nguồn từ cuộc Chiến tranh Nhật -Trung tháng 1/1895. Sau khi Trung Quốc bị Nhật đánh bại, hai nước đã ký Hiệp ước Shimonoseki vào tháng 4/1895, quy định Nhà Thanh giao cho Nhật Bản cai trị đảo Đài Loan và các đảo phụ cận trong đó có Senkaku. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật thua trận và Mỹ với danh nghĩa Đồng minh thắng trận đã tiếp quản quyền quản hạt đảo Đài Loan và các đảo phụ cận. Sau đó, Mỹ trao trả Đài Loan cho Tưởng Giới Thạch. Tới năm 1949, Mỹ trao trả đảo Senkaku và Quần đảo Okinawa cho Nhật Bản. Tuy nhiên, khi đó tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa hai nước không có gì gay gắt, chỉ có Đài Loan thỉnh thoàng lên tiếng, còn Trung Quốc đại lục hầu như im hơi lặng tiếng. Bởi vì, họ không có lợi ích kinh tế gì lớn ngoài việc tàu thuyền ngư dân ghé đậu tránh bão.
Nhưng năm 1968 khi vệ tinh thăm dò đã phát hiện xung quanh vùng đảo Senkaku có nguồn dự trữ dầu lửa, khoáng vật và nguồn hải sản lớn thì cuộc tranh chấp này mới nổ ra gay gắt và tới năm 1971 thì Trung Quốc đại lục mới thực sự nhảy vào cuộc. Kể từ đó tới nay, nhất là những năm qua khi thực lực kinh tế của Trung Quốc đại lục trở nên hùng mạnh, quan hệ Trung Quốc - Đài Loan được cải thiện đáng kể thì tranh chấp chủ quyền càng gay gắt, thậm chí nhiều lần tàu chiến, máy bay chiến đấu của Nhật Bản và Trung Quốc đã từng đối đầu nhau ở khu vực này.
Lực lượng giám sát và phòng vệ biển của Nhật Bản cho biết thời gian qua tàu cá Trung Quốc hoạt động rất mạnh quanh khu vực Senkaku, chỉ trong thời gian nửa tháng 8/2010 có tới 270 lần chiếc tàu cá Trung Quốc, có ngày cao điểm tới 160 chiếc, trong đó nhiều tàu vi phạm hải phận. Sự kiện ngày 7/9/2010 mà Nhật Bản bắt giữ chỉ là một trong nhiều tàu cá xâm phạm.
Chính vì vậy mà “Vấn đề đảo Senkaku“ lại nổi lên ở Nhật Bản. Tháng 4/2012, Thị trưởng Tokyo Ishihara đề xuất “xin mua lại đảo Senkaku”, trong khi đó Trung Quốc cho tàu chiến tăng cường hoạt động xung quanh vùng biển đảo này. Dư luận Nhật Bản bắt đầu công kích lập trường mềm yếu của Chính phủ Noda đối với Trung Quốc. Ngày 7/7/2012, Chính phủ Nhật Bản tuyên bố “quốc hữu hóa Senkaku”, còn Trung Quốc cực lực phản đối. Quan hệ hai nước lại căng thẳng, mọi hoạt động “Năm hữu nghị” nhân kỉ niệm 40 năm lập quan hệ ngoại giao dường như đã bị thiêu hủy thay vào đó là không khí đối đầu lên án lẫn nhau giữa hai nước.
Để bày tỏ thái độ đối với Trung Quốc, ngày 15/7/2012 Chính phủ Nhật Bản đã triệu hồi Đại sứ Niwa của Nhật Bản ở Trung Quốc về nước. Dư luận quốc tế cho rằng đây là thái độ phản ứng rất mạnh mẽ của Nhật Bản đối với Trung Quốc. Mặc dù Ngoại trưởng Nhật Bản Genba ngày 16/7/2012 giải thích rằng chỉ “tạm thời triệu hồi” Đại sứ về nước để “tham vấn”, nhưng đây là hành động phản ứng ngoại giao rất mạnh mẽ. Vị đại sứ Niwa già nua năm nay đã 73 tuổi, ông là chủ doanh nghiệp và cũng là hoạt động ngoại giao, được phía Nhật Bản cho rằng “am hiểu Trung Quốc” giúp chính phủ hoạch định chính sách, còn phía Trung Quốc cho rằng Niwa có “thiện cảm” với Trung Quốc, nên việc triệu hồi Đại sứ là “cú sốc” đối với ngoại giao Trung Quốc.
Dư luận các nước cho rằng năm 2012 sẽ là “Năm căng thẳng và thụt lùi” trong quan hệ hai nước. Ông Lưu Giang Vĩnh, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quan hệ quốc tế Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc ngày 16/7/2012 nói với báo giới rằng: Năm 2012 là “Năm thụt lùi nghiêm trọng” của quan hệ Trung – Nhật. Vấn đề biển đảo sẽ ám ảnh nghiêm trọng quan hệ chính trị hai nước năm nay và thời gian tới.
Dư luận các nước cho rằng năm 2012 là năm Trung Quốc “mất mùa ngoại giao” với các nước láng giềng. Cuối tháng 8 đầu tháng 9/2011 khi thăm Trung Quốc, Tổng thống Philippin Aquino III cùng lãnh đạo Trung Quốc nhất trí nâng kim ngạch buôn bán hai nước từ 32 tỉ USD hiện nay lên 60 tỉ USD vào năm 2016, đồng thời lấy năm 2012 -2013 là “Năm hữu nghị hai nước” với nhiều hoạt động chúc mừng long trọng được tổ chức. Nhưng tranh chấp biển đảo đã làm “Năm hữu nghị 2012” trở thành “Năm căng thẳng” Trung Quốc – Philippin. Dư luận các nước cho rằng vừa qua thái độ của Trung Quốc trong Hội nghị ngoại trưởng ASEAN ở Campuchia đã làm nhiều nước thành viên ASEAN thất vọng và lên án. Rõ ràng quan hệ láng giềng hữu nghị của Trung Quốc năm 2012 đã bị thụt lùi nghiêm trọng.
Kiều Tỉnh
http://tamnhin.net/Quoc-te/22200/Trung--Nhat-Nam-huu-nghi-thanh-Nam-doi-dau.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét