07 tháng 2 2013

CHÍNH SÁCH VÀ TRÁCH NHIỆM TRƯỚC DÂN


CHÍNH SÁCH VÀ TRÁCH NHIỆM TRƯỚC DÂN

 
Tô Văn Trường

          Nhiều thâp niên qua, hầu như không có chính sách nào của Đảng và Nhà nước được vạch ra có thể đi ngay vào cuộc sống, vì nhiều khi có quyết định trước của Đảng, chằng những về phương hướng mà cả về nội dung khá cụ thể, rồi từ đó qua thủ tục của Nhà nước trở thành pháp luật. Trong khi đó, cuộc sống có lối đi riêng của nó. Đổi mới ở Việt Nam cách đây 27 năm là một minh chứng.  
          Chỉ nói riêng về lề lối chính sách và cán bộ mọi việc đều do cơ quan lãnh đạo của Đảng (Ban chấp hành trung ương hoặc Bộ Chính trị) quyết thì sau đó Quốc hội đều thông qua vì tới 90% đại biểu Quốc hội là đảng viên và nguyên tắc trong Đảng là thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, toàn Đảng phục tùng Trung ương (gọi là nguyên tắc tập trung dân chủ). Những kỳ họp Ban chấp hành Trung ương thường ra Nghị quyết về một số vấn đề thuộc đường lối, chính sách phát triển.  Bộ Chính trị cũng có những Nghị quyết về từng lĩnh vực, các đảng viên đang nắm quyền lãnh đạo trong các cơ quan Nhà nước có trách nhiệm đưa các Nghị quyết ấy thành văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thực hiện. Việc bố trí cán bộ lãnh đạo các cơ quan Nhà nước (ở cả ba hệ thống lập pháp, hành pháp và tư pháp) đều do Đảng quyết định (Ban chấp hành Trung ương hoặc Bộ Chính trị, Ban bí thư quyết định tùy theo chức danh). Nếu có bầu ở Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân  thì chỉ là hợp thức hóa quyết định của Đảng.
          Về chính sách mỗi nước áp dụng khác nhau dựa vào mức độ quan trọng cũng như khả năng thực thi của từng lĩnh vực. Ở Newzland thì chính sách được đánh giá xem xét lại mỗi quý. Nếu có kiến nghị gì thì việc trước tiên phải có kiểm nghiệm trước khi trở thành chính sách. Ví dụ như nâng giá thịt cho nông dân thì phải thực nghiệm trước khi áp dụng cho cả nước. Nhóm chính sách bao gồm các nhà kinh tế và những người ra quyết định thiết lập một nghiên cứu được tài trợ trong 7 năm mới được nghiệm thu năm 2011 cho vùng Lake Taupo. Sau đó, tổ chức hội thảo tổng kết gồm cả các nhà khoa học và nông dân, những người tham gia trực tiếp để đạt được sự đồng thuận cao về chính sách. Ở Phần Lan, chính sách được thiết lập rất dân chủ và cầu tiến, mục đích chính là vì hạnh phúc của người dân. Ngay việc rất nhỏ có nên mở rộng thư viện ở Helsinki hay không, nhà cầm quyền tổ chức xin ý kiến nhân dân từ năm ngoái để cho kế hoạch xây dựng năm 2015. Ai đến thư viện cũng thấy giấy các màu trưng bày các ý kiến góp ý và kiến nghị của dân. Các văn bản để có hiệu lực đều phải được kiểm nghiệm, xem xét đánh giá trước khi ban hành.
          Về chính sách kinh tế ở Việt Nam có thể nói cũng không giống ai. Trong phạm vi bài viết này, thử làm phép so sánh một số điểm chủ yếu giữa Việt Nam và Mỹ. Nước Mỹ kinh tế tư nhân là chủ yếu nên Nhà nước sử dụng các chính sách thuế và thông qua ngân sách đầu tư công. Ngoài ra, FED điều hành vĩ mô theo các tín hiệu thị trường giúp ổn định các quan hệ vĩ mô và Chính phủ có thể thông qua các chương trình trợ giúp một số ngành bị khủng hoảng ví dụ điển hình mới đây như ngành ô tô. Mọi chương trình trợ giúp đều phải thông qua Quốc hội và được phản ánh qua ngân sách. Chính quyền không được chi vượt ngân sách. Chính phủ cũng không được lấy tiền từ một khoản nào đó (Line of Appropriated Item) trong ngân sách được thông qua để chi vào khoản khác. Ở Việt Nam, chính quyền luôn chi vượt ngân sách, không có ý thức và chịu trách nhiệm về các khoản chi. Ở Mỹ, muốn chi ở khoản này thì phải ra ngân khố xem xét xem có nằm đúng trong danh mục đó thì mới chịu ký. Nếu ai vi phạm luật dù là quan chức cấp cao cũng phải vào tù. Bộ trưởng và ngay cả Tổng thống cũng không được ra lệnh chi không đúng vì đó là vi phạm luật.
Riêng về khoa học và công nghệ, Chính phủ Mỹ đầu tư rất tập trung cho các chương trình mũi nhọn và có hợp tác với các tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận lập cơ sở rộng rãi không thiên vị cho tư nhân đầu tư. Mỹ chủ yếu chi thông qua các quỹ nghiên cứu như Tổ chức khoa học quốc gia, Viện quốc gia về sức khỏe và 21 phòng thí nghiệm quốc gia. Các chương trình nghiên cứu trên cơ sở “đặt hàng” của Chính phủ, sau khi được Quốc hội phê duyệt sẽ thông qua các tổ chức nói trên thực hiện. Các Bộ cũng có nghiên cứu riêng, với các mục đích cụ thể. Các đề tài cấp cho các Trường đại học và các Viện nghiên cứu được thông báo công khai rộng rãi để có tính cạnh tranh. Tuy nhiên, cũng có những chương trình như điện gió được Chính phủ khuyến khích bằng cách giảm thuế sau khi được Quốc hội thông qua.
Do có nhiều đảng nên một chính sách của  Mỹ bị cọ xát và điều chỉnh liên tục ở các buổi điều trần tại Hạ và Thượng viện để phản ánh yêu cầu của đại đa số trên cơ sở luật pháp không thiên vị và kỳ thị. Các văn bản của Mỹ thường dưới dạng luật được Quốc hội Hạ viện & Thượng viện thông qua và cụ thể hoá bởi các văn bản dưới luật của các bộ và bang . Ở Mỹ ngân sách là luật, không ai được vi phạm.
          Thực tế ở Mỹ và ở nhiều nước khác, quá trình đề ra chương trình mục tiêu và chính sách không chỉ là quá trình vận động cạnh tranh của các Đảng chính trị, trong đó thường có hai Đảng lớn nhất là Đảng cầm quyền và Đảng đối  lập chính (kể số Đảng chính trị cả to và nhỏ̉ thì Hoa Kỳ có hơn 100 Đảng, nước Anh có hơn 80 Đảng vv…). Tham gia rất tích cự́c vào quá trình vận động cạnh tranh đó còn có rất nhiều tổ chức của xã hôị dân sự và còn có dân, từng người dân.
          Hoa Kỳ là một nhà nước liên bang, còn Việt Nam không phải là một nhà nước liên bang, mà là một nhà nước thống nhất. Hai loại nhà nước ấy khác nhau nhiều.̃ Từ khi soạn thảo Hiến pháp Hoa Kỳ đến nay, luôn luôn có tranh chấp giữa quyền của chính quyền liên bang và quyền của chính quyền bang. Các bang đều đấu tranh mở rộng quyền của bang, hạn chế quyền của liên bàng. Trong cuộc tranh cử Tổng thống Mỹ gần đây nhất, ứng cử viên của Đảng Cộng hoà nhấn mạnh và đòi mở rộng quyền của các bang, còn người thắng cử Obama thì nhấn mạnh và đòi mở rộng quyền của Liên bang. Vì là liên bang nên chính  quyền các bang có nhiều độc lập hơn các tỉnh ở Việt Nam. Tiểu bang có Hiến pháp riêng, luật riêng, ngân sách riêng miễn là không vi phạm Hiến pháp và luật liên bang. Chi tiêu của liên bang cho tiểu bang phải được thực hiện đúng như liên bang đã quyết. Tất nhiên các chỉ tiêu tăng trưởng, tỷ lệ thất nghiệp vv… trong chương trình tranh cử chính là mục tiêu cần hoàn thành và luôn bị phe đối lập soi. Đây là điểm khác biệt cơ bản với ta. Những chi tiêu về tăng trưởng hay hỗ trợ thất nghiệp không có giá trị gì trong thực tế, đó chỉ là ý muốn/tuyên truyền mà ứng cử viên dùng để tranh cử. Quốc hội cũng chẳng ra Nghị quyết về vấn đề này. Mọi điều phải được phản ánh qua ngân sách. Vì vậy ở Mỹ gọi đó là Appropriation Bills tức là luật ngân sách. Bill có nghĩa là luật. Tuy nhiên, ở Mỹ việc thiết lập chính sách không phải mọi thứ đã hoàn hảo, bởi vậy Mỹ vẫn là mảnh đất màu mỡ cho các luật sư có đất “dụng võ”!
          Từ chính sách và trách nhiệm trước dân, ở Việt Nam nhìn lại một dự án cụ thể như cảng tỷ đô Lạch Huyện, Hải Phòng càng thấy rõ ý đồ của lãnh đạo lấn át tất cả đạo lý và khoa học. Thời gian qua, trên công luận nhiều tờ báo chính thống và tạp chí khoa hoc cũng đã đề cập đến bất cập của dự án nói trên. Tôi được biết sáng ngày 6/2/2013 Bộ giao thông mới phát tài liệu báo cáo cập nhật sửa đổi đánh giá tác động môi trường (ĐTM) dự án cảng Lạch Huyện thì ngay buổi chiều cùng ngày đã tổ chức mời Hội đồng họp thông qua. Nhiều thành viên Hội đồng chắc chắn chẳng kịp đọc, hoặc không dự họp cũng là điều dễ hiểu. Dự án cảng “tỷ đô” còn ngổn ngang biết bao bất cập cả về tầm nhìn quy hoạch, lãng phí về kinh tế, tác động lớn đến môi trường xã hội, và chưa có chủ trương của Quốc hội! Giáo sư Nguyễn Lang cũng phản ánh với lãnh đạo Mặt trân Tổ quốc Việt Nam là không hiểu vì sao mà dự án còn đến 20 điểm lớn phải sửa đổi mà lại vội vã đưa ra Hội đồng để thông qua.
Đất nước đang trong giai đoạn khủng hoảng về kinh tế, nợ công đại vấn đề, nợ xấu báo động đỏ, biết bao cuộc sống của người dân còn khốn khổ trong khi chính sách đầu tư công mắc nhiều sai lầm (chưa kể đến tham nhũng). Hệ thống cảng ở nước ta hầu hết đang thua lỗ trầm trọng, không rút ra các bài học kinh nghiệm, lại tiếp đầu tư lớn cho cảng nước sâu Lạch Huyện. Muốn thông qua báo cáo ĐTM thì cần gì phải bày đặt kiểu họp “đánh úp” như thế, cứ lấy ý chí lãnh đạo mà phê duyệt. Công luận có quyền đặt ra câu hỏi vì sao 2 ông Bộ trưởng giao thông vận tải Đinh La Thăng và Bộ trưởng Bộ Tài nguyên & môi trường Nguyễn Minh Quang lại cố tình thúc ép Hội đồng thẩm định thông qua báo cáo ĐTM? Nếu nói đó là chỉ đạo của Chính phủ thì phải công khai cho Hội đồng và người dân được biết danh tính để họ phải chịu trách nhiệm cá nhân  trước Dân, trước Quốc hội chứ không phải là chịu trách nhiệm chính trị! 

(bản gốc của tác giả)

4 nhận xét:

  1. Vũ Quang Việt(NYC) nói:

    Thực tế là bất cứ 1 xã hội nào cũng có đa mục tiêu. Chỉ những trường hợp đặc biệt và vào một thời gian đặc biệt như thời chiến tranh chốn Mỹ thì dân ủng hộ cách mạng mới chấp nhận 1 mục tiêu chính là tất cả để chiến thắng.

    Trong tranh chấp đảng phái ở xã hội dân chủ thì một mục tiêu lớn của họ là nắm chính quyền. Từ việc muốn nắm chính quyền mà họ phải kết hợp các mục tiêu khác nhau thế nào để có được sự ủng hộ của nhiều giới khác nhau trong xã hội. Phân tích các nhóm lợi ích (da mầu, địa phương, tôn giáo, người giầu, người nghèo, người sống vì lợi tức từ tài sản, người sống vì sực lao động, người đang làm việc, người đã về hưu, trẻ già) là điều mà hai đảng chính của Mỹ đều luôn phải làm. Đảng Cộng Sản Mỹ không có giá trị gì, và đã giải tán sau chiến tranh lạnh vì mục tiêu của họ là thiết lập chuyên chính vô sản và sau này là ủng hộ Liên Xô thì rõ ràng là mục tiêu đó xa lạ với hầu hết các nhóm lợi ích ở Mỹ.

    Đảng CS ở VN lúc trước và cả bây giờ cũng là thiểu số. Ngày trước họ có 1 mục tiêu lớn nhất là độc lập, đuổi Pháp đuổi Mỹ nên họ có được sự ủng hộ. Sau chiến tranh mục tiêu lớn nhất là chuyên chính vô sản, độc quyền thì tất nhiên mục tiêu này ngày càng xa lạ với tuyệt đại đa số quần chúng. Cho đến nay mục tiêu này vẫn là mục tiêu bao trùm tất cả các mục tiêu khác. Mục tiêu quốc gia phú cường cũng không thể bao trùm vì các nhóm lợi ích sẽ đặt ra là: phú cường cho ai? Đó là chưa kể bất cứ người nào cũng có mục tiêu được tự do, v.v..

    Vũ Quang Việt

    Trả lờiXóa
  2. Nguyễn Lang nói:
    Để giải quyết bất cứ một vấn đề cụ thể luôn có nhiều phương án khác nhau nên cần tìm phương án có hiệu qủa nhất. Do đó này sinh vấn đề phải có phản biện xã hội, có những cách tính toán để định lượng và so sánh tìm phương án có hiệu quả nhất. Sự tranh chấp và khác biệt giữ hai Đảng Cộng hòa và Đảng dân chủ ở Mỹ là tranh chấp giữa hai phương án khác nhau để cùng đạt mục tiêu thống nhất của hai đảng là đảm bảo vị thế bá quyền của nước mỹ TBCN. Chế độ đa đảng là sự tranh chấp trong cách đạt mục tiêu thống nhất chứ không phải là sự tranh chấp về mục tiêu phát triển. Đảng cộng sản của Mỹ chỉ mang tính chất tô vẽ tương trương để tuyên truyền cho chế độ đa đảng vì trong thực tế, Đảng cộng sản Mỹ luôn không có tiếng nói gì tại chính quyền vì giữa Đảng cộng sản Mỹ và hai đảng dân chủ, cộng hỏa luôn có sự khác biệt về mục tiêu phát triển xã hôi. Các Đảng cộng sản tại các nước châu Âu luôn hữu danh vô thực vì không cung mục tiêu với các đảng cầm quyền. Do đó, cần đánh giá thực chất của chế độ đa đảng là cơ chế để tìm phương án thích hợp nhất để đành cùng một mục tiêu chung chứ không phải là đa đảng gắn với cơ chế đa mục tiêu.
    Vì thế vấn đề chính sách của VN là phải tìm chính sách có hiệu qủa nhất để hoàn thành bước quá độ đi lên CNXH, SAU KHI DÀNH ĐƯỢC ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỀ MẶT CHÍNH TRỊ. Thế nhưng, như HN TƯ 3, K XI đã gián tiếp xác nhận là các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách đã bị chi phối bởi "tư duy nhiệm kỳ", tư tưởng cục bộ, bệnh thành tích, chủ quan duy ý chí hay "lợi ích nhóm".
    Do đó ĐỂ CÓ CHÍNH SÁCH THỂ HIỆN ĐƯỢC Ý CHÍ, NGUYỆN VỌNG CỦA NGƯỜI DÂN, QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NGƯỜI DÂN THÌ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN CHIẾN LƯỢC-NHỮNG NGƯỜI THAM GIA QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐƯỜNG LỐI, CHỦ TRƯƠNG CHÍNH SÁCH PHẢI TỰ ĐẤU TRANH ĐỂ LOẠI BỎ CÁC DẠNG TƯ TƯỞNG ĐÃ ĐƯỢC HN TƯ 3, K XI, CHỈ ĐÍCH DANH.
    Tại các nước, để hoạch định một chính sách cụ thể, như trên đã trình bày, luôn phải lựa chọn, tìm phương án hợp lý nhất, có hiệu quả nhất để đạt mục tiêu của giai cấp cầm quyền. Sự khác biệt giữa các nước và VN là ở mục tiêu của giai cấp cầm quyền (Ở VN, đó là của giai cấp công nhân dựa trên liên minh công-nông-trí thức). Từ sự khác biệt đó dẫn đến cách đấu tranh để xác định chính sách thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội có sự khác biệt. Thế nhưng sự khác biệt này vẫn phải quán triệt mục tiếu chung là phải có nhiều phương án để rồi tìm phương án có hiệu quả nhất. Với nhu cầu xây dựng cảng nước xâu có công suất lớn thì vẫn cần có nhiều phương án để tìm chọn phương án có hiệu quả nhất. Thế nhưng dường như trước mặt Bộ GTVT chỉ có 1 phương án duy nhất là cảng Lạch Huyện nên đã xa vào hệ tư tưởng sai trái đã được HN TƯ 3, K XI đề cập đến.
    Thư bất tận ngôn.
    7/2/2013

    Trả lờiXóa
  3. Lê Vĩnh Trương nói:
    Chúc mừng năm mới các anh chị!

    Nhân dịp năm mới Quý Tỵ sắp đến, chúng tôi xin kính chúc anh chị bằng hữu và gia đình một cái Tết ấm êm và một Năm Mới sức khỏe, hạnh phúc và thành công.

    Chân thành cảm ơn quý anh chị và bằng hữu và truyền thông đã giúp đỡ chúng tôi trong các năm qua.

    Chúc công việc bảo vệ Biển Đông và đấu tranh vì các quần đảo của VN luôn luôn mạnh mẽ.

    Trân trọng


    LV Trương

    Trả lờiXóa
  4. Cao Lập nói:

    Nhân dịp xuân về kính chúc Anh Chị cùng toàn gia quyến một năm mới an lành , may mắn và hạnh phúc

    Cao Lập và gia đình

    Trả lờiXóa