Có một người Nhật đã ngã xuống ở Lạng Sơn: phóng viên Takano Isao*

  Đoàn Lê Giang


... người Việt Nam cũng quen thuộc cái tên Takano, nhưng qua một bài hát rất được yêu thích về anh : “Takano, nhân chứng quả cảm”, có lẽ bây giờ cũng còn rất nhiều người thuộc bài này :
          Xin hát về người con của tuyết trắng Fuji hùng vĩ

          Anh đến với quê tôi trong những ngày lửa khói

          Tâm hồn anh tươi sáng như hoa anh đào mới nở…

Anh hy sinh ở Lạng Sơn năm 1979, là nhà báo nước ngoài duy nhất hy sinh trong cuộc chiến này. Chuyện đúng sai hay dở của lịch sử thì thời gian đã phán xét, nhưng mặc cho cuộc chiến ấy thế nào, người Việt Nam vẫn phải nhớ ơn anh, khi: “Anh đến với quê tôi trong những ngày lửa khói”- những ngày gian nan, vất vả, đói khổ và bị thế giới cô lập. Anh ngã xuống ở Việt Nam để lại vợ con đang ở Nhật Bản. Tìm tài liệu cho bài viết này, tôi mới biết anh là dịch giả của hai tác phẩm nổi tiếng của văn học Việt Nam kháng chiến: Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, Shinnihon xuất bản và Áo trắng của Nguyễn Văn Bổng, Shinnihon xuất bản 1980. Takano tên họ đầy đủ là Takano Isao, sinh năm 1943 ở Kobe, tốt nghiệp Khoa Tiếng Việt, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1971. Năm 1978 anh quay lại Việt Nam với tư cách là phóng viên báo Akahata lấy tài liệu về cuộc chiến biên giới Việt-Trung, hy sinh ngày 7/3/1979  ở Lạng Sơn. Ngoài 2 dịch phẩm trên anh còn để lại tập bản thảo Ngày 7 tháng 3 ở Lạng Sơn, không rõ đã được xuất bản hay chưa. Tình cảm của anh đối với cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam hết sức nồng hậu. Trong bài bạt cho bản dịch Áo trắng anh đã viết những lời rất say mê  như sau:
“Ngày 30 tháng 4 năm 1975 là ngày không bao giờ quên được, đó là ngày ghi dấu thắng lợi huy hoàng trong lịch sử đầy nước mắt của dân tộc Việt Nam. Toàn thế giới hướng tai mắt về Việt Nam, theo dõi chiến dịch giải phóng Sài Gòn đầy kịch tính, hoàn thành sự nghiệp vĩ đại giải phóng miền Nam Việt Nam.(…)

 Đề tài của tác phẩm này như tên gọi của nó, là “Áo trắng ”- áo dài trắng, đồng phục của nữ sinh đô thị miền Nam. Nó thể hiện sự trong trắng của người phụ nữ Việt Nam đối với người yêu, sự thuần khiết của người yêu nước đối với Cách mạng, dù có bị đàn áp khốc liệt như thế nào, dù môi trường xung quanh có truỵ  lạc như thế nào, vẫn không bị nhiễm bẩn, vẫn trong trắng, đẹp đẽ, tinh khôi, như là lời ngợi ca thắng lợi của sự khoẻ mạnh và của  lòng yêu nước của thế hệ trẻ.” (7)

Bản dịch hoàn thành vào tháng 6 năm 1976, nhưng đến năm 1980 mới ra mắt được độc giả, còn với dịch giả thì tiếc thay, chưa kịp thấy, và vĩnh viễn không thể thấy được  thấy đứa con tinh thần của mình.'..

http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=1562:dch-vn-hc-vit-nam-nht-bn&catid=64:vn-hc-nc-ngoai-va-vn-hc-so-sanh&Itemid=108

TAKANO BỊ LÃNG QUÊN?

Jun 8, '10

(TẢN MẠN NHÂN SẮP TỚI NGÀY 21.6)

Cuối thập niên 70 của thế kỷ trước, những thanh niên sinh viên Việt Nam khi sinh hoạt chung, thường cùng nhau hát vang nhiều bài ca giàu tình yêu nước giữa không khí các cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam rồi biên giới phía Bắc. Bên cạnh những giai điệu hừng hực khí thế đấu tranh lúc bấy giờ như "40 thế kỷ cùng ra trận", "Không được đụng đến Việt Nam", “Những đôi mắt mang hình viên đạn”, "Bài ca biên giới"… có một bài hát để lại ấn tượng lớn trong thế hệ sinh viên chúng tôi: ca khúc “Takano – nhân chứng quả cảm” của nhạc sĩ Phó Đức Phương.

Tính đến nay, đây có lẽ là ca khúc duy nhất ở Việt Nam viết về nghề báo, nhà báo – một nhà báo cụ thể. Nhưng đó lại là nhà báo nước ngoài.

Nhân vật được ngợi ca trong bài hát là nhà báo Isayo Takano (1943 - 1979). Takano là đặc phái viên tại Hà Nội của báo Akahata - cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Nhật Bản. Ngày 6.3.1979, trong lúc chụp ảnh để đưa tin về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, anh đã ngã xuống tại tỉnh Lạng Sơn vì đạn bắn tỉa từ bờ bên kia sông Kỳ Cùng. Anh hy sinh khi đang chụp ảnh tác nghiệp trước những viên đạn oan nghiệt của quân đội Trung Quốc tại biên giới Việt - Trung. Cái chết của anh bấy giờ đã dấy lên làn sóng phẫn nộ trong nhân dân Việt Nam, đặc biệt là giới báo chí, văn nghệ. Cảm phục trước sự hy sinh cao cả của nhà báo Takano, nhạc sĩ Phó Đức Phương đã viết ca khúc này. Bài hát là một khúc mặc niệm, khúc tráng ca. Day dứt, nao lòng. Hào hùng, xúc động. Giai điệu đậm chất dân gian, với sự kết hợp tài tình những luyến láy của dân ca Nhật Bản và làm điệu hát then của dân ca Việt Nam:

Xin hát về người con của đất nước tuyết trắng Fuji hùng vĩ. Anh đã đến quê tôi trong những ngày lửa khói, tâm hồn anh tươi thắm như hoa anh đào hé nở. Vinh quang thuộc về anh, người chiến sĩ đã hy sinh vì chân lý. Dòng máu ấm tình người, anh dâng hiến cuộc sống. Ngược không gian anh đi, băng suốt thời gian anh đi, ngàn giông tố gian nguy anh không hề ngơi nghỉ.

Ôi! Isayo Takano! Đến với dòng sông nơi anh ra đi ngày ấy…

Ôi! Isayo Takano! Chiều nay tôi đứng đây nghe lưng trời gió nổi!

Ôi! Isayo Takano! Chặng đường anh qua hôm nay hoa đang nở thắm!

Ôi! Isayo Takano! Gửi tới quê anh mối tình lắng sâu lòng tôi!

Chân lý rồi sẽ toàn thắng, tình anh còn mãi nồng thắm, đẹp thay tuổi xuân Takano! Chân lý ngời sáng đường ta, tình anh vượt muôn trùng xa, bạn ơi có nghe chăng một bài ca: Takano!”

Lời bài hát không dài nhưng cũng đủ sức dựng lên tượng đài Takano, một nhà báo, một nhân chứng trong cuộc chiến tranh vệ quốc của Việt Nam. Lời ca cũng toát lên chủ nghĩa yêu nước, thấm đượm lý tưởng đấu tranh vì công lý và lý tưởng dấn thân của những người làm báo.

10 ngày sau cái chết của nhà báo Takano, nhà thơ Anh Ngọc cũng có bài thơ, trong đó có đoạn viết:

Tiếng súng bạo tàn rồi sẽ bị lãng quên

Duy cái tiếng khẽ khàng kia còn lại

Tiếng bền bỉ của ngón tay bấm máy

Lẫn vào trong nhịp đập trái tim

Hiện nay, phần mộ của nhà báo Isayo Takano vẫn còn ở Nghĩa trang liệt sĩ Hoàng Đồng – tỉnh Lạng Sơn.

Có một điều đến nay tôi chưa lý giải được là vì sao một bài hát hay đến thế lại không được nghe lại trên các phương tiện nghe nhìn hay sân khấu biểu diễn gần 20 năm qua. Thế hệ nhà báo trẻ hiện nay - tôi đoan chắc - ít ai biết về IsayoTakano, càng ít người biết về bài hát ấy.

Anh bạn tôi cung cấp một thông tin: Cách nay hơn 10 năm, khi còn công tác ở một đài phát thanh truyền hình, có lần anh bạn tôi hỏi một biên tập viên văn nghệ của đài để xin bài hát này minh họa cho một bài viết trên sóng phát thanh nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam 21.6 thì được trả lời: Lâu nay những bài hát “chống bành trướng Bắc Kinh” không được phép phát sóng nữa vì 2 quốc gia đã bình thường hóa quan hệ lâu rồi.

Không biết có cái lệnh này ra đời từ đâu? Và nếu có, phải chăng việc cấm phát sóng những bài hát “chống bành trướng Bắc Kinh” là lý do khiến ca khúc “Takano – nhân chứng quả cảm” không thấy lưu hành cho đến nay.

Nếu có cái lệnh như thế thì những người ra lệnh và thực hiện cái lệnh kia hơi máy móc. Hãy đọc lại lời ca “Takano – nhân chứng quả cảm” đi. Trong lời ca không một dòng chữ nào vạch mặt chỉ tên một kẻ thù cụ thể. Dẫu quá khứ đã qua đi, nhưng những bài học Takano vẫn muôn đời có ích cho nhiều thế hệ. Chủ đề bài hát đặt ra là vấn đề muôn thuở, là câu chuyện nhân văn, là chuyện lý tưởng cống hiến của nghề báo.

Mong rằng giai điệu “Takano – nhân chứng quả cảm” sẽ có dịp vang lại, ít nhất trong những lần sinh hoạt của giới làm báo!

--------------------

P/S: Khi viết những dòng này, tôi search trên mạng và nhận ra rằng, không có nhiều bài nhắc tới cố nhà báo I. Takano. May mắn thay, bài hát này đã được một công dân mạng đưa lên music2.tamtay.vn. Cũng trên mạng internet, tôi có thấy một tấm ảnh chụp bia mộ của nhà báo Takano tại nghĩa trang liệt sĩ Hoàng Đồng – Lạng Sơn. Nhưng có một chi tiết cũng cần xác minh: ngày mất của Takano ghi trên bia mộ là ngày 7.3.1979 nhưng theo vài bài báo ít ỏi tôi đọc được, đó là ngày 6.3.1979. Bia mộ cũng khắc sai tên tờ báo mà I.Takano công tác

Xin được mượn giai điệu của nhạc sĩ Phó Đức Phương để kết thúc entry này!

http://phanvantu.multiply.com/journal?&page_start=80&show_interstitial=1&u=%2Fjournal

(Nếu không nghe được bài hát từ blog này, xin vào đây: http://music2.tamtay.vn/play/445368)

(*tiêu đề là của NLG)


và
 

PHÓNG VIÊN ẢNH NHẬT BẢN NAKAMURA GORO

SỨ GIẢ CỦA NHỮNG CON NGƯỜI TẬT NGUYỀN

 

                                  "Những bà mẹ tắm gội bằng chất độc khai quang"
      Đã hơn 30 lần đi khắp Việt Nam (1976 đến 1997), Nakamura chụp trên 35.000 tấm ảnh, trong đó ống kính đầy tâm huyết của anh đã dành cho các cháu bé bị tật nguyền, nỗi đau xé lòng của những bà mẹ bị nhiễm độc từ Cà Mâu, Ban Mê Thuột, TP Hồ Chí Minh, đến các gia đình cựu chiến binh. Những tập ảnh của Nakamura đã được trưng bày tại Hàn Quốc (1993), Hoa Kỳ (1994) và nhiều đợt khắp đất nước Nhật Bản...

                 Nhận hoa từ Bà Nguyễn Thế Thanh, PGD Sở Văn Hóa Thông Tin TPHCM

       Nakamura là người bạn thân thiết của Takano Isao, phóng viên báo Akahata (1), người đã ngã xuống tại Lạng Sơn vào tháng 3-1979 trong trận chiến với quân phía bắc tràn sang. "Chính Takano đã chết thay cho tôi", khi Nakamura nhường bước cho chiếc com-măng-ca chở Takano vượt lên và trúng đạn. "Suốt 28 năm gắn bó với đất nước và con người Việt Nam, Nakamura Goro cho ra đời tác phẩm "Những bà mẹ tắm gội bằng chất độc khai quang" (tái bản 16 lần với số lượng 250.000 cuốn) và gần đây là "Chiến trường của chất độc hoá học".

Anh đã dành hơn nửa đời mình để theo dõi vấn đề chất độc màu da cam ở Việt Nam, và hầu hết những sách báo đề cập đến nạn ô nhiễm dioxin hiện nay ở Nhật Bản đều sử dụng những bức ảnh mà anh đã chụp khi đi làm phóng sự, đặc biệt là tấm ảnh người mẹ bồng con bị tai biến anh đã chụp tại Tây Ninh và cảnh khu rừng đước bị tàn phá trơ trọi ở Cà Mau. Trong sách giáo khoa về lịch sở thế giới cho học sinh cấp 3 tại Nhật Bản, nhiều tác giả cũng đã dựa lên những hình ảnh ấy khi nói về cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Anh có thể cho biết lý do nào lôi cuốn anh sâu đậm đến như thế?

   

Hai cháu bé Việt-Đức trước khi mổ tách đôi

      NAKAMURA GORO: Cuộc chiến tranh ở Việt Nam là một sự kiện vô cùng quan trọng trong lịch sử con người ở thế kỷ 20. Việc ghi lại những gì đã xảy ra trong khoảnh khắc bằng hình ảnh mang tính tố cáo mạnh mẽ sẽ trở thành nguồn tư liệu và chứng tích vì bản thân những thực tế ấy không thể tạo dựng trở lại. Các bài phóng sự chiến trường, bức ảnh chụp được tại Việt Nam trong những thời điểm sôi động, nhất là những hành động tàn ác và dã man mà quân đội Mỹ đã gây ra lúc bấy giờ là một trong những nguyên nhân làm xoay chiều xu thế của công luận trên thế giới; hàng chục triệu con người trên quả đấtt đã đứng về phía nhân dân Việt Nam, trở thành một sức ép buộc Chính phủ Hoa Kỳ phải chấp nhận ngừng bắn, đàm phán và cuối cùng là rút quân ra khỏi miền Nam vô điều kiện. Vì thế, chiến thắng của người Việt Nam còn là niềm tự hào của những con người yêu chuộng hoà bình và công lý trên thế giới, trong đó có cả những nhà báo, phóng viên nhiếp ảnh ở chiến trường như chúng tôi.
      Tháng 4-1975 mong ước ấy thực sự đã đến, chiến tranh đang lùi vào quá khứ, hoà bình đã trở lại, cuộc sống được hồi sinh nhưng còn một điều phải nêu lên là những vết thương chiến tranh hằn lên đất nước và con người Việt Nam còn quá lớn, trong đó việc quân đội Mỹ sử dụng chất độc màu da cam có chứa dioxin - là một độc tố mang tính huỷ diệt khủng khiếp nhất - đã và đang gây ra biết bao dau thương. Điều đó tôi đã chứng kiến lần đầu tiên khi đặt chân đến Năm Căn (Cà Nam) vào năm 1976, ngữ ngàng đến tột độ khi thấy cánh rừng đước ở đây trở về thời tiền sử, trơ trọi và hoang vu đến ghê rợn, vì một chất độc mà người Mỹ thường gọi là "thuốc khai quang". Thời gian qua nhanh, mười chín năm sau, vào năm 1995, khi về thăm trở lại khu rừng đước ngày ấy, nay đã trở thành vùng nuôi tôm phát triển; gió mưa dần dà đẩy những độc tố dioxin ra biển khơi, khảo sát địa chất khẳng định thổ nhưỡng ở đây đã lành lặn an toàn. Còn những con người mà tôi đã gặp hồi đó như cháu bé tên Hùng thì bây giờ đã được 25 tuổi, nhưng trí tuệ chỉ bằng một đứa trẻ lên 10, không nói được và ngớ ngẩn lạ thường; nhiều cháu bị nhiễm độc nặng nề khác thì qqar qua đời hoặc âm thầm sống trong giày vò đau đớn của tật bệnh thật đáng thương. Vết thương do độc tố ngày càng ăn sâu vào cơ thể, chưa thể xoá đi một cách dễ dàng như những cánh rừng ở Cà Mau.
      * Anh muốn nói rằng những hậu quả mà chất độc màu da cam trên đồng ruộng, cỏ cây có thể được thiên nhiên hồi phục qua thời gian, nhưng đối với con người bị nhiễm độc thì vấn đề vẫn còn đó, thậm chí đang tiếp tục tàn phá nặng nề và nguy hại hơn vì dioxin không thể xoá đi khi đã ăn sâu vào cơ thể con người, gây ra những dị biến di truyền mà y học hiện đại ngày nay chưa có phương cách cứu chữa ?
      - Rõ ràng là như vậy. Kết quả nghiên cứu những dị biến do dioxin gây ra đã đượpc các nhà khoa học của Mỹ công bố khá nhiều và có giá trị học thuật rất cao. Ngay các tập đoàn công nghệp sản xuất hoá chất khai quang, thuốc trừ sâu, diệt cỏ như Dow Chemicals hay Monsanto (Mỹ) đều rất rõ hệ quả của chúng trên cơ thể con người. Quân đội Mỹ đã buộc phải ngưng sử dụng tại chiến trường Việt Nam khi phát hiện nhiều người lính của họ đã bị nhiễm độc mặc dù những người này chỉ ở lại Việt Nam làm "nghĩa vụ quân sự" từ chín tháng đến một năm. Cuối cùng những công ty nêu trên đã "tự nguyện" bồi thường 180 triệu đo la để ngăn chận việc xử án buộc tội và sau đó là Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ chấp nhận chăm sóc vô điều kiện cho những người Mỹ bị nhiễm độc trong thời gian ở Việt Nam.
      Trong khi đó, máy bay của quân đội Mỹ đã dội hơn 91 triệu lít chất độc khai quang vào miền Nam, chà xát ruộng vườn, gừng già trong suốt 10 năm thì thử hỏi những con người đã sống và chiến đấu ở đấy đã gánh chịu bao nhiêu lần hơn. Theo tôi trong những con người này đang có sẵn một quả bom độc tố có thể nổ tung bất cứ lúc nào, và còn tiếp tục di truyền đến nhiều thế hệ kế tiếp mà chưa ai có thể lường trước được.
      * Chị Kuroyamagi Tetsuko ⁽²⁾ nói trong phần mở đầu cuốn sách "Những bà mẹ tắm gội bằng chất độc khai quang" do anh viết, rằng "không một ai có thể nặng im và làm ngơ khi được nhìn tận mắt và biết rõ rằng những thai nhi, cháu bé dị dạng tật nguyền suốt đời bất hạnh ấy đang và còn sẽ tiếp tục ra đời " ...

       Suốt ba năm từ 1993 đến 1995, tôi và một số bạn đồng nghiệp ở Hoa Kỳ đã thực hiện nhiều đợt trưng bày những hình ảnh này tại một số tiểu bang ở Mỹ, Hàn Quốc và khắp đất nước Nhật Bản, Trung tâm Nhiếp ảnh gia Hoa Kỳ (Houston - bang Texas) đã dành cho cuộc trưng bày một tình cảm trân trọng rất đáng quý. Có rất nhiều người Mỹ trẻ tuổi đến xem, kể cả các cựu chiến binh người Mỹ ở chiến trường Việt Nam ngày trước, và điều đáng mừng là đợt triển lãm ở Hoa Kỳ đã góp phần vào phong trào đòi hỏi Chính phủ Mỹ phải có trách nhiệm trước những hậu quả của chất độc màu da cam không chỉ với những người lính Mỹ mà còn cả với quân đội "đồng minh da màu" khác như lính Hàn Quốc, Philippines vì họ cũng là những nạn nhân của chất độc trong khi tham gia chiến đấu bên cạnh lính Mỹ. Có một số người Mỹ cố tình quên đi rằng độc tố dioxin đây giết phân loại màu da của con người để đối xử sai biệt ! Điều này cũng được thể hiện rất rõ khi chúng tôi tổ chức trưng bày tại Seoul.
      * Xin cho biết thêm những dự kiến sắp tới của anh ?
      _ Đầu tháng 1-99, tôi dự kiến sẽ trở lại Việt Nam. Tháng 3 năm này cũng là 20 năm ngày giỗ anh Takano Isao, chúng tôi sẽ gặp lại tất cả bạn bè của Takano, chuẩn bị cùng nhau làm một việc gì đó có ích hơn nữa để tưởng niệm anh. Mặt khác, hy vọng sẽ có dịp nói chuyện với các bạn trẻ Việt Nam, nhất là những người yêu thích nhiếp ảnh để họ biết thêm những kinh nghiệm mà chúng tôi đã tích luỹ được vì các bạn ấy có nhiều điều kiện thuận lợi hơn chúng tôi trong việc ghi lại những gì đã xảy ra quá độc ác trên đất nước và con người Việt Nam.

HỒNG LÊ THỌ

Thực hiện tại Tokyo

tháng 10-98

-------------------------------------
(1) Cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Nhật Bản.
(2) Nhà văn Nhật Bản nổi tiếng, nguyên Đại sứ lưu động của UNICEF
(Tổ chức Nhi đồng quốc tế thuộc Liên hợp quốc).

http://vietsciences.free.fr/timhieu/khoahoc/chatdocdacam/loichim.htm