Để thay thế một bản báo cáo gửi bạn bè
Hồ
Cương Quyết, André Menras
Vì mẹ già của tôi phải nhập viện trong tình trạng
nguy kịch, tôi phải khẩn cấp trở về Pháp trước ngày dự định. Thành ra chuyến
này tôi chỉ ở Việt Nam được hai tuần, trong đó 11 ngày đi trong phái đoàn những
bạn bè quốc tế tham dự lễ kỉ niệm chính thức 40 năm ngày ký kết Hiệp định
Paris. Song, mục đích thực sự (đối với tôi) của chuyến đi này đã được thực hiện
: nhiệm vụ mà hàng trăm bạn bè và Việt Kiều ở Châu Âu, hàng chục đồng bào ở
Thành phố Hồ Chí Minh (gia đình người bạn tôi là chị Trần Tố Nga) và bạn bè của
họ ở Úc và Mĩ đã hoàn thành. Trong dịp tết, tôi đã thay mặt họ, trao 385 triệu
đồng cho 50 gia đình ngư dân Bình Châu và Lý Sơn (Quảng Ngãi), 30 học bổng (sáu
tháng) cho con em ngư dân nghèo. Thông điệp mà các bạn ấy gửi về không thể rõ
ràng và thắm thiết hơn : « Bà con ngư dân ! Bà con không cô đơn,
chúng tôi ở bên cạnh bà con. Bà con hãy bám biển, bám đảo, hãy tiếp tục chiến đấu
vì gia đình, vì quê hương, tổ quốc. Chúng tôi rất tự hào vì bà con ». Nhiều
tờ báo chính thức, trong đó có những tờ rất chính thức, đã đưa tin về chuyến đi
thăm ngư dân của tôi với tư cách « người đưa thư ». Các bạn đã quyên
góp hẳn sẽ hài lòng trước tiếng vang của báo chí. Điều đó có nghĩa là đóng góp
vật chất và tinh thần của các bạn đã được chính thức thừa nhận và biểu dương, bất
luận vị trí xã hội, tín ngưỡng và chính trị của người đóng góp. Nói rõ
hơn : việc làm của chúng ta đã được đón nhận, và chính quyền mặc nhiên thừa
nhận đó là một hành động nhân đạo và yêu nước. Đối với tôi, đó là điều cơ bản
và khích lệ.
Tất nhiên, trong bản giao hưởng ấy, cũng có những
nốt nhạc không hay. Trong khi các gia đình và các cháu không giấu nổi niềm vui
và đôi khi những giọt nước mắt, thì trong giới chính quyền, đặc biệt ở Lý Sơn,
có người không tích cực cho lắm đối với tôi. Tôi đã trao đổi với một nhà báo và
nhà báo này đã chuyển cho Anh Ba Sàm cái email nói tới một cái va-li suýt nữa
đã biến mất trong đám đông trên chuyến tàu đi từ Sa Kỳ ra Lý Sơn. Chính quyền
đã giúp tập hợp nhanh gọn các gia đình tiếp nhận quà tặng, còn ngoài ra, tôi phải
tự bươn chải giữa đám đông ngày tết. Giá có một người đi kèm thì hay biết mấy,
để bảo đảm an toàn, không phải cho tôi, mà cho số tiền mặt tôi để trong hành
lí. Nhưng khi tôi kể cho bà con là trên con tàu cao tốc, suýt nữa tôi bị mất va
li, thì ông chủ tịch huyện Lý Sơn cười nói, hay lần : « Ở đây rất an
toàn ». Nói đùa chăng ? Tôi sợ là không. Tôi vốn ngưỡng mộ những
chính khách điềm nhiên khẳng định trái đất không tròn mà vuông. Còn gì bằng nữa,
để tôi sẽ nhờ Hoài Linh, chuyên gia kể những chuyện khôi hài được phát âm trên
chuyến tàu để giải trí cho hành khách, đề nghị em ta nói về nghệ thuật treo đầu
dê bán thịt chó (nguyên văn tiếng Pháp : lấy bong bóng làm đèn lồng).
Nói chuyện nghiêm chỉnh hơn. Trước khi đi, tôi
đã gửi thư ngỏ cho chính quyền Quảng Ngãi để nói lên những thỉnh cầu của tôi. Rất
mừng là tới nơi, tôi được biết Ủy ban nhân dân tỉnh đã có văn thư hoan nghênh việc
trực tiếp giúp đỡ các gia đình ngư dân và chỉ thị cho Sở ngoại vụ, Sở nông nghiệp
và phát triển nông thôn, Quỹ hỗ trợ nghề cá và chính quyền cấp huyện, cấp xã tạo
điều kiện tổ chức cấp phát trực tiếp và công khai cho các gia đình. Theo yêu cầu
của tôi, Ủy ban tỉnh đã chỉ thị cho Sở ngoại vụ và Sở nông nghiệp, phát triển
nông thôn tổ chức một buổi làm việc với tôi, để thảo luận về những đề nghị hợp
tác mà tôi chuyển từ những tổ chức và cá nhân ở Châu Âu. Cuộc họp đã được tổ chức
nhanh gọn với những giới chức hữu quan, cũng là những người tôi quen từ những lần
trước. Hai đề nghị bị gạt ra, một là xây dựng một quạt gió để cung cấp điện cho
một trăm hộ cư dân trên đảo, hai là đặt máy chế biến nước biển thành nước ngọt,
vì, theo lời các giới chức : dự án cung cấp điện từ đất liền ra đảo bằng
cáp ngầm sắp được thực hiện ; một công ti Hàn Quốc đã triển khai thiết bị
cung cấp nước ngọt, thiết bị này được đánh giá là hiệu lực. Như thế là vấn đề
nước ngọt cho Lý Sơn không đặt ra nữa, mặc dầu trong suốt một giờ trên đảo, tôi
đã thấy bà con đi đi về từ nhà tới « Giếng Vua » lấy nước, và thấy
cái giếng nổi tiếng đã gần cạn… Trái lại, các cán bộ phụ trách không loại trừ đề
nghị giúp xử lý rác (rác đang đe dọa nặng nề môi trường sinh thái, đe dọa ô nhiễm
nguồn nước của Lý Sơn). Còn thực hiện cụ thể ra sao, thì chưa bàn. Có lẽ chúng
ta sẽ có dịp thảo luận trong một lần sau.
 | ||
|
Dự án mà tôi quan tâm nhất là hiện đại hóa đội
thuyền đánh cá để bảo đảm an toàn cho ngư dân đối với bão tố và các hành động
gây hấn của nước ngoài, và góp phần phát triển kinh tế vùng ven biển. Mục tiêu
dự án là từng bước trang bị cho đội ngư dân những tàu đánh cá vỏ thép có mã lực
lớn. Các cán bọ tỉnh đã đưa ra một đề nghị nguyên tắc, còn việc thực hiện cần
phải bàn thêm với chính quyền về tính khả thi trước khi công bố và tiến hành cuộc
vận động.
Phải nói là tôi rất hứng thú với triển vọng và ý
nghĩa của đề nghị này, vì nó vừa phù hợp với dự án hiện đại hóa đội thuyền đánh
cá mà chính phủ đưa ra từ một năm nay, vừa nằm trong mục đích của phong trào đoàn
kết và yêu nước của kiều bào và bạn bè nước ngoài là nhằm giúp ngư dân đi khơi
bám chặt vùng biển truyền thống trong điều kiện an toàn hơn, và đồng thời, bằng
sự có mặt của mình, khẳng định chủ quyền Việt Nam trên biển đảo. Sau Tết, chúng
ta sẽ bắt tay vào việc, mang lại cho dự án này một chiều kích quốc tế. Xin hẹn
với các bạn là chúng ta sẽ trao đổi qua internet. Tôi hi vọng cuộc trao đổi này
sẽ mang lại kết quả.
Ngoài dự án này ra, thông qua các bạn ngư dân,
tôi đã tiếp xúc với nữ hiệu trưởng và chủ tịch Ủy ban Nhân dân Bình Châu, để
Secours Populaire Français (Cứu trợ Bình dân Pháp), một tổ chức nhân đạo lớn đã
có truyền thống đoàn kết với Việt Nam, có thể triển khai một dự án đoàn kết lâu
bền hướng về trẻ em nghèo của xã Bình Châu. Cũng phải ghi nhận một điểm tiêu cực
là tôi không tranh thủ được sự đồng ý của quan chức sở giáo dục huyện Lý Sơn về
nguyên tắc việc trao đổi tranh vẽ giữa học sinh trường tiểu học Lý Sơn với học
sinh một trường tiểu học ở thành phố Béziers của tôi (trao đổi qua bưu điện, mỗi
năm ba lần). Phía Pháp nhận trang trải toàn bộ bưu phí trao đổi của hai bên,
nhưng đối với ông cán bộ này, chắc vấn đề hơi bị « nhạy cảm », nên hẹn
sẽ trả lời trong vòng 7 tháng nữa, nghĩa là đợi đến ngày tựu trường niên học
sau ! Tôi mong rằng cuộc trao đổi tranh vẽ sẽ được thực hiện với trường tiểu
học Bình Châu vì tại đây, tôi có thấy trong giới chính quyền nhiều dấu hiệu hợp
tác, hữu nghị hơn là dấu hiệu quan liêu co cụm…
Trong cuộc hành trình đơn độc lần này, đôi khi gặp
phải sự thờ ơ lãnh cảm, tôi thường nghĩ tới em bé gái ở Cheb (Cộng hòa Séc), đã
rụt rè trao tặng tôi bức tranh vẽ đẹp này. Bức tranh (có lỗi chính tả
« eat » rất có ý nghĩa) minh họa bài viết này, nói lên tấm lòng yêu
nước và sự tỉnh táo của tuổi trẻ lưu vong. Với dòng chữ viết ở mặt sau :
« Kính tặng đồng bào quả cảm tại quê nhà ». Tôi cũng thường nghĩ tới
những đã hướng dẫn tôi trong các cuộc nói chuyện về biển đảo – rất xa mà rất gần
– tại các chợ Việt Nam nhiều khi ở rất xa trung tâm thành phố, nơi kiều bào tần
tảo bán áo quần và vật dụng, dưới những mái lều lộng gió, trong băng giá mùa
đông. Tôi nhớ như in những cuộc chuyện trò ấm lòng, đôi môi và bàn tay cóng lạnh,
nhưng ánh mắt say mê, buồn vui lẫn lộn. Giữa chúng tôi, có một dòng điện đồng cảm,
dường như chúng tôi quen nhau không biết từ bao giờ… Cảm ơn các bạn Tường,
Long, Ánh, Nga và Hoa (hai « con phe » đã dẫn đường cho tôi trong gió
lạnh ở Folmava), Ngọc, Trung, Phong (và món chả cá Lã Vọng tuyệt vời) ; cảm
ơn các bạn ở chùa Vĩnh Nghiêm thành phố Nurnberg ; cảm ơn tất cả những người
bạn mà tôi không thể kể tên ở đây, những người đã đón tiếp tôi như người nhà.
Tôi sẽ không bao giờ quên nhiệt tình và hảo tâm của các bạn. Và, bao giờ cũng
có mặt trái mà chúng ta không nên che đậy, tôi cũng không quên vị Chủ tịch cộng
đồng Erfurt đã đích thân xé bỏ tấm áp phích mời tới xem cuốn phim của tôi và
dán thông báo kêu gọi kiều bào đừng đóng góp giúp đỡ ngư dân.
Khi tôi phải rời Lý Sơn để vội vã về Pháp trong
âu lo, thì sân bay Chu Lai đã dành cho tôi một bất ngờ lí thú. Khi tôi đăng kí
hành lí, mấy nhân viên trẻ đứng ở quầy, thấy lạ khi đọc tên tôi, đã bắt chuyện.
Và tôi được biết tên họ của cô gái trong mấy bạn trẻ ấy : Nguyễn Thị Hoàng
Sa ! Cái tên đẹp quá ! Chẳng phải định mệnh đã nheo mắt cười với chúng ta
đó sao ?
En
guise de rapport amical
Hồ
Cương Quyết, André Menras
Je rentre précipitamment et prématurément en
France pour venir au chevet de ma vieille mère hospitalisée d’urgence dans un
état critique. Seulement deux semaines
au Vietnam, dont 11jours de séjour officiel durant lesquels j’ai dû suivre la
délégation des amis étrangers invités à
participer à la commémoration du 40 ème anniversaire de la signature de
l’Accord de Paris. Cependant, l’objectif actuel et, selon moi, essentiel de ce
voyage, c’est-à-dire la mission que m’ont confié des centaines d’amis et de
Viet Kieu en Europe et des dizaines de compatriotes à Ho Chi Minh ville
(famille de mon amie Tran To Nga) et leurs amis en Australie et aux Etats-Unis,
a été accomplie. En cette période de nouvel an, j’ai remis en leur nom 385
millions de VND à 50 familles de pêcheurs de Binh Chau et Ly Son, province de
Quang Ngai et 30 bourses d’études semestrielles à des enfants de pêcheurs très
pauvres qui s’engagent à apprendre du mieux qu’ils le peuvent. Comme un message
très fort et très clair : «Amis pêcheurs, vous n’êtes pas seuls, nous
sommes avec vous, à vos côtés. Continuez à vous accrocher à votre mer, à vos
îles, continuez à vous battre pour vos familles, pour votre région, pour votre
pays. Nous sommes fiers de vous. » Beaucoup de journaux officiels, parmi
lesquels les plus officiels, ont rendu compte de ma visite chez les pêcheurs en
qualité de facteur solidaire. Tous les amis qui ont contribué à la collecte
doivent être très heureux que nous ayons obtenu ce bon écho. Cela signifie que
leur contribution matérielle et morale a été officiellement reconnue et louée.
Et ceci, quelle que soit la position sociale, religieuse ou politique des
contributeurs. Pour parler plus clairement : notre action a donc été
accueillie et implicitement reconnue par les autorités comme une action à la
fois humanitaire et patriotique. C’est pour moi une chose fondamentale et c’est
encourageant.
Bien sûr, il y a eu des bémols dans la
symphonie. Alors que les familles et les enfants aidés avaient du mal à retenir
leur joie quelquefois mêlée de larmes, certaines autorités locales,
particulièrement à Ly Son n’ont pas été très facilitantes à mon égard. J’en ai
fait la confidence à un journaliste qui a transmis mon mail à Anh Ba Sam où il
est question d’une valise sur le point de se volatiliser dans la cohue au cours
de la traversée de Sa Ky à Ly Son. Mis à part l’action de rassembler les
familles récipiendaires de l’aide, action que les autorités locales ont
rapidement et très bien accomplie, j’ai été livré à moi-même dans la turbulence
des foules du Tet. J’aurais pourtant bien eu besoin d’un accompagnateur local,
au moins pour assurer la sécurité des sommes que je transportais en argent
liquide dans mes bagages. Mais comme me l’a affirmé en souriant le vice
président du district de Ly Son quand j’annonçais aux familles réunies que
j’avais failli me faire voler ma valise sur le ferry à grande vitesse :
« Ici, tout est an toan » a-t-il affirmé à deux reprises. Plaisanterie ?
Je crains que non. J’ai toujours admiré l’aplomb des politiciens quand ils
affirment tranquillement que la terre est carrée. Tout est donc parfait dans le meilleur des
mondes et je demanderai à l’humoriste Hoai Linh, spécialiste des gags
régulièrement diffusés sur ce bateau pour détendre les passagers pendant la
traversée, d’en créer un nouveau sur
l’art de faire prendre des vessies pour des lanternes.
Pour parler plus sérieusement, j’ai eu le
plaisir, suite à ma lettre ouverte aux autorités de la province pour présenter
mes requêtes avant mon arrivée, de prendre connaissance d’ une directive très officielle provenant du Comité de
province qui se félicitait de l’aide apportée directement aux familles et
demandait au So Ngoai Vu et au So Nong Nghiep Phat trien Nong thon ainsi qu’au
Quy ho tro nghe ca et aux autorités des districts et des villages concernés de
créer les conditions favorables pour la remise officielle et publique de cette
aide. Suite à ma requête, le comité de province a aussi instamment demandé aux
responsables provinciaux du So Nong nghiep Phat trien Nong thon et du So Ngoai
vu d’organiser une réunion de travail avec moi en vue de discuter de
propositions de coopération solidaires dont j’étais porteur de la part de
nombreux particuliers et organisations en Europe. Cette réunion a eu lieu très
rapidement en présence des autorités concernées et avec lesquelles nous avons
des rapports amicaux depuis mes séjours dans la région. Les projets de
construction d’éolienne pour alimenter en électricité les cent foyers vivant
dans la petite île et celui qui
consistait à fournir une machine à désaliniser l’eau de mer pour la transformer
en eau douce potable ont été écartés car, m’a-t-on affirmé, l’alimentation électrique
de l’île par câble sous-marin venant du continent était imminente. Concernant
l’eau douce dans la petite île, une entreprise sud coréenne avait déjà mis en
place un dispositif jugé efficace. Pas de problème d’eau douce donc bien que
l’heure que j’ai passée dans la grande ïle à observer les allées venues des
habitants près célèbre du puits du roi, m’a permis de constater que les
familles puisaient dans un puits presque à sec… Par contre, les cadres
responsables n’ont pas écarté la proposition d’aide concernant le traitement
des déchets qui polluent de façon alarmante l’environnement et menacent même
l’hygiène publique par infiltration vers l’eau des puits. Mais comment
finaliser cette coopération efficacement ? La question n’a pas été abordée
concrètement. Peut-être aurons-nous l’occasion de le faire par la suite.
Le projet de coopération a mes yeux le plus
intéressant qui m’a été proposé concerne la modernisation de la flotte de pêche
pour sécuriser les activités des travailleurs de la mer face aux tempêtes et
aux agressions étrangères et aider au développement de l’économie côtière. Il
s’agit de s’équiper progressivement d’une flotte de nouveaux chalutiers à coque
d’acier et à moteurs de forte puissance. J’ai fait l’objet à ce sujet d’une
proposition claire sur le principe mais dont la mise en œuvre reste à définir
avec les autorités dans le détail de sa faisabilité avant de la rendre publique
et de déclencher une nouvelle campagne solidaire. J’avoue que je suis très
enthousiaste par les perspectives et le sens de cette proposition qui s’inscrit
à la fois dans le projet de modernisation de la flotte de pêche annoncé par le
gouvernement depuis un an et dans l’objectif du mouvement solidaire et
patriotique des Kieu bao et amis étrangers qui est d’aider les pêcheurs
hauturiers à s’accrocher aux terrains de pêche traditionnels dans des
conditions de meilleure sécurité, tout en affirmant par leur présence la
souveraineté du Vietnam sur les îles et la mer. Les fêtes du Tet passées nous
allons pouvoir nous mettre au travail sur ce projet qui devrait prendre une
dimension internationale. Rendez-vous est pris par mail pour un échange qui
j’espère sera fructueux.
En marge de ce projet, des contacts ont
également été pris par l’intermédiaire d’amis pêcheurs avec la directrice
d’école et le Président du Comité populaire de Binh Chau pour que le Secours
Populaire français, grande association humanitaire française traditionnellement
solidaire du Vietnam, puisse mettre en œuvre un projet solidaire pérenne en
direction des enfants pauvres de ce village. Il faut toutefois noter en négatif
que je n’ai pu obtenir du responsable à l’éducation du district de Ly Son
l’approbation de principe d’un échange de dessins 3 fois par ans entre une
école de ma ville et l’école primaire de Ly Son. Alors que tous les frais
d’envoi des dessins par voie postale étaient assumés par la partie française,
la question était certainement trop « sensible » pour ce
monsieur qui a repoussé sa réponse à 7 mois, c’est-à-dire au début de la
prochaine saison scolaire! Les échanges se feront donc vraisemblablement avec
l’école de Binh Chau où je perçois chez les autorités une plus grande envie de
coopération et d’amitié ainsi que moins de frilosité bureaucratique…
Quand quelquefois durant mon périple solidaire,
il m’est arrivé de rencontrer ainsi de l’indifférence ou de la froideur, j’ai
pensé à cette fillette de Cheb, en Tchéquie, qui m’a timidement offert ce beau
dessin, au lapsus (« eat ») si révélateur, dessin que j’ai choisi
pour illustrer cet article, magnifique message d’amour du pays et de lucidité
de la part de la jeunesse en exil. Avec cette phrase au dos du
dessin : « Kinh tang dong bao qua cam tai que nha ». J’ai aussi
souvent pensé à tous ceux qui m’ont guidé pour parler des îles et de cette mer
si lointaine et si proche, dans le froid et le vent glacial, à travers ces
immenses marchés quelquefois très excentrés des grandes villes où des
compatriotes s’efforcent de vendre à grand peine des vêtements et autres
articles sous des tentes au quatre vents. Je garde en mémoire les conversations
chaleureuses que nous avons eues, lèvres et mains engourdies par le froid mais
regards passionnés, pleins de tristesse et d’affection mêlées, la sensation de
ce courant complice qui est passé entre nous, comme si nous nous étions connus
depuis toujours…Merci à Tuong, Long, Anh, Nga et Hoa , (les deux « Con
phe » qui m’ont guidé dans le froid de Folmava), Ngoc,Trung, Phong et son
excellent cha ca la vong ; merci aux amis de la pagode Vinh Nghiem de
Nurnberg et à toutes celles et tous ceux dont je ne peux ici citer les noms
mais qui m’ont accueilli comme un des leurs. Vous
avez profondément marqué ma mémoire. Je n’oublierai jamais votre chaleur et
votre générosité. Et, puisqu’il y a toujours du négatif que l’on ne doit pas
cacher je n’oublierai pas non plus ce Président indigne de la communauté
d’Erfurt qui a arraché de ses propres mains l’affiche appelant à venir voir le
film et a affiché un communiqué appelant la communauté à ne pas cotiser pour
les pêcheurs.
Quand j’ai quitté Ly Son en grande hâte pour
rejoindre la France, triste et inquiet, une belle surprise m’attendait à
l’aéroport de Chu Lai. Lors de l’enregistrement des bagages, quelques jeunes
employés, surpris par mon vietnamien, ont engagé la conversation par curiosité
et j’ai découvert ainsi le nom d’une de ces jeunes femmes. Elle s’appelle
Nguyen Thi Hoang Sa ! Quel beau prénom ! Est-ce un clin d’œil du
destin ?
(Nguyễn Ngọc Giao chuyển ngữ)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét