Hồn của phát triển
SGTT Xuân 2013 -
Quá trình phát triển vừa qua mới chỉ
là gặt hái những gì dễ dãi, ngắn hạn, mà thiếu một cái hồn, Hồn của phát
triển một triết lý, một nền tảng xuyên suốt lâu dài. Vậy đâu là cái hồn
của phát triển cần vươn tới?
|
Rừng tự nhiên ở Tây Nguyên cơ bản không còn nữa. Ảnh: Phan Quang
|
Bên cạnh một số thành quả đạt được qua hơn 25 năm đổi
mới, con đường phát triển của đất nước những năm gần đây đối diện với
nhiều thách thức nghiêm trọng: kinh tế vĩ mô ngày càng bất ổn, doanh
nghiệp suy sụp và ngưng hoạt động hàng loạt. Giá cả không ngừng tăng
khiến đời sống người dân ngày càng khó khăn. Tài nguyên khoáng sản, rừng
bị khai thác cạn kiệt, môi trường sống ngày càng ô nhiễm nặng. Giáo
dục, y tế khủng hoảng chưa thấy lối ra. Khoa học thiếu cơ chế để phát
triển. Căng thẳng và bất an xã hội, những vụ khiếu kiện liên quan đến
đất đai, đền bù giải toả ngày càng gay gắt trong khi việc thực thi các
quyền lợi của người dân còn hạn chế. Văn hoá và đạo đức xã hội xuống
cấp, niềm tin sụt giảm nghiêm trọng…
Tất cả cho thấy quá trình phát triển vừa qua chỉ mới là
gặt hái những cái gì dễ dãi, ngắn hạn, trước mắt, mà thiếu một cái hồn,
một triết lý, một nền tảng xuyên suốt, lâu dài. Vậy đâu là cái hồn của
phát triển cần vươn tới để đất nước đi lên một cách vững bền? Đó là nội
dung của toạ đàm Đi tìm cái hồn của phát triển, do báo Sài Gòn Tiếp Thị
tổ chức, với sự góp mặt của các chuyên gia kinh tế, văn hoá, nhà nghiên
cứu triết học, doanh nhân, nhân khởi đầu năm mới Quý Tỵ.
Phát triển bằng mọi giá
|
Lãnh tụ của phong trào dân chủ Myanmar Aung
San Suu Kyi nói khi lần đầu tiên sau 24 năm đi ra khỏi Myanmar để dự
hội nghị Diễn đàn kinh tế thế giới tổ chức tại Bangkok: "Myanmar không
muốn bị áp đặt mô hình phát triển, dù chúng tôi cũng không muốn bị bỏ
lại phía sau. Chúng tôi cần đầu tư, nhưng chúng tôi không cần thứ đầu tư
sẽ đào sâu thêm hố ngăn cách giàu nghèo, cản trở người dân tiếp cận
những lợi ích của cuộc cải cách. Tham nhũng sẽ đi liền với đầu tư, nên
trước tiên, chúng ta phải quan tâm đến cải cách hệ thống pháp luật.
Không phải thứ luật pháp sinh ra để dành quyền lợi cho một nhóm người,
nên đừng chỉ suy nghĩ về luật đầu tư nước ngoài". Phải chăng đó cũng là
một triết lý phát triển, là cái hồn của phát triển mà bà mong muốn cho
đất nước của mình?
|
Giống như trong giáo dục, bao lâu chưa tìm được triết
lý giáo dục phù hợp, giáo dục vẫn sẽ mãi loay hoay với những "cải cách"
hình thức, nửa vời, thiếu tính hệ thống; trong phát triển cũng vậy, bao
giờ chưa tìm ra được cái hồn hay triết lý phát triển phù hợp, đặt trọng
tâm vào con người, vào hạnh phúc cụ thể, thực sự của người dân thay vì
vào những con số, vào thành tích bề nổi, chưa phân bổ công bằng thành
quả của phát triển, thì chừng đó vẫn chưa phát huy được nội lực, tính
sáng tạo, tính chủ động của các tầng lớp nhân dân, từ đó mới có phát
triển bền vững.
Vậy, cái hồn của phát triển của Việt Nam là gì?
|
Sức trẻ là tài sản lớn nhất của dân tộc. Ảnh: Phan Quang
|
Là người gắn bó máu thịt với Tây Nguyên, bằng những
phân tích sắc sảo và thẳng thắn, nhà văn Nguyên Ngọc đã nhìn thấy những
vấn đề của đất nước nói chung qua bài học Tây Nguyên. Ông khẩn thiết kêu
cứu:
"Sau chiến tranh, xã hội Tây Nguyên vẫn còn nguyên, sức
bền vững rất mạnh, nhưng khi bứng mất nền tảng vật chất làng và rừng,
coi kinh tế động lực chỉ là khai thác tài nguyên, rừng tự nhiên cơ bản
không còn nữa. Một ít khu bảo tồn còn sót lại nhưng chỉ là trang sức
thôi, đã bị "móc" hết ruột bên trong. Chúng ta đã… băm nát Tây Nguyên.
Mỗi vùng kinh tế có chức năng của nó. Tây Nguyên là mái
nhà cho toàn Đông Dương, là nơi để giữ nước. Mái nhà bị lở sẽ ảnh hưởng
đến toàn bộ đất nước. Tây Nguyên chi phối nước miền Đông và Tây Nam bộ.
Rừng mất, nước mất, thuỷ điện băm nát hệ thống sông tự nhiên, nước ngầm
tụt xuống 37m. Vấn đề Tây Nguyên phản ánh đậm nét nhất tư duy phát
triển của chúng ta mười mấy năm qua. Từ kinh nghiệm ấy, phải dừng ngay
tất cả mọi kế hoạch khai thác tận cùng tài nguyên. Phát triển phá vỡ tự
nhiên theo nghĩa này cực kỳ nguy hiểm cho những vùng khác.
|
Khu vực Tây Nguyên rất đặc biệt, nhưng cũng
chứa đựng những vấn đề rất chung cho phát triển kinh tế. Về cơ bản, xã
hội Tây Nguyên trước năm 1975 là làng, nền tảng vật chất của làng là sở
hữu đất và rừng, chưa có nơi nào vô chủ cả, tồn tại từ hàng ngàn năm,
được hệ thống quản lý tập tục của làng bảo đảm. Sau năm 1975, chúng ta
có hai chủ trương lớn về Tây Nguyên, đó là biến Tây Nguyên thành cứ địa
vững chắc về an ninh, quốc phòng, và trở thành động lực phát triển kinh
tế đất nước. Từ đó, chúng ta đã quốc hữu hoá toàn bộ đất và rừng, tiến
hành cuộc đại di dân từ Bắc bộ và miền Trung lên Tây Nguyên. Mất đất và
rừng, hệ thống làng sụp đổ, dẫn đến nhiều hệ quả khác. Trong lịch sử
từng có những cuộc chuyển cư lớn, nhưng diễn ra nhiều thời kỳ tuần tự,
nhưng cuộc tăng dân số rất nhanh, gấp năm lần dân số Tây Nguyên này
không phải là tăng tự nhiên, làm đảo lộn cơ cấu dân cư, xã hội, dân tộc
Tây Nguyên trở thành thiểu số, chỉ chiếm 15%. Dân số Tây Nguyên giờ có
đủ 54 dân tộc! Tập quán canh tác hoàn toàn đảo lộn. Lấy đất làng cấp cho
các binh đoàn làm kinh tế, cấp cho dân di cư, chúng ta không hề biết
như vậy là cướp đất của các làng, cướp đất của dân Tây Nguyên… Người từ
nơi khác đến nhìn rừng chỉ thấy gỗ, nhưng với người Tây Nguyên, rừng là
toàn bộ đời sống của họ. Làng và rừng là một. Unesco trao danh hiệu di
sản văn hoá Tây Nguyên không phải chỉ cho âm nhạc cồng chiêng, mà là
không gian văn hoá cồng chiêng. Không gian là làng và rừng. Không còn
làng và rừng là không còn Tây Nguyên. – Nhà văn Nguyên Ngọc
|
Buổi toạ đàm dành nhiều thời gian để phân tích câu
chuyện về lúa gạo và người nông dân. Ông Nguyễn Ngọc Trung, tổng giám
đốc công ty Vinh Phát, một trong những đơn vị dẫn đầu về xuất khẩu gạo
cả nước, đã phân tích lý do vì sao Việt Nam xuất khẩu gạo nhất nhì thế
giới, mà nông dân vẫn nghèo: "An Giang hiện có nhiều giống lúa cạnh
tranh được với Thái Lan như giống lúa 4218, chất lượng lúa như nhau,
nhưng cách nào giá mình vẫn thấp hơn Thái Lan vì bị cạnh tranh quá lớn.
Nông dân mình giỏi lắm, đặt giống nào nông dân sản xuất được giống đó,
nhưng do không thống nhất được giá bán, nên đời sống rất bấp bênh. Giá
thị trường lúa gạo đang xuống, vai trò của Nhà nước trong việc định hình
cho giá trị gạo Việt Nam không có, thả sức ai muốn kéo lưng ai xuống
cũng được. Thái Lan phát triển được nhờ rất thống nhất giá bán, bảo đảm
quyền lợi cho nông dân. Người Hàn Quốc có niềm tự hào riêng và không ai
nắm lưng ai kéo xuống, người Nhật Bản cũng luôn giúp cho bạn hàng của
mình. Do đặc tính dân tộc trong cả quá trình phát triển khiến văn hoá bị
thui chột, nền văn hoá kém cỏi, không có chính sách giáo dục tốt để
tăng lòng tự hào dân tộc trong làm ăn thời bình. Hồn dân tộc, hồn của
hạt gạo phải là ý nguyện chung, từ cấp cao nhất. Chúng ta đã từng sát
cánh bên nhau trước sự tồn vong của quốc gia, tại sao đất nước hoà bình,
chúng ta lại không giữ được hồn mình?"
Quan trọng hơn cả: phát triển vì ai?
Đặt vấn đề thay đổi phải mang tính hệ thống, chuyên gia
kinh tế Phạm Chi Lan tiếp lời: "Anh Nguyên Ngọc đặt câu hỏi, liệu tất
cả đã tới ngưỡng chưa? Tôi thấy về kinh tế, đã quá ngưỡng rồi, đòi hỏi
phải từ bỏ hoàn toàn cái cũ. Nền kinh tế chỉ dựa vào khai thác tài
nguyên, hoạt động kém hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước đập thẳng
vào chủ trương lấy doanh nghiệp nhà nước làm chủ đạo, làm nòng cốt. Đó
là điều không thể. Bất công trong phát triển cũng quá ngưỡng rồi. Phát
triển phải vì đại đa số người dân, lấy lợi ích số đông làm nền tảng,
không thể phát triển vì một nhóm rất nhỏ hưởng lợi. Muốn thay đổi, phải
nhìn cả hệ thống. Nhưng thay đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu kinh
tế dường như vẫn làm theo cách cũ, vẫn củng cố hệ thống ngân hàng quốc
doanh, doanh nghiệp nhà nước thì làm sao phát triển?"
Đề cập cụ thể hơn điều này, chuyên gia kinh tế Phạm Đỗ
Chí cho rằng: "Việt Nam hiện nợ trên 100 tỉ USD, trong đó nợ công bao
gồm nợ của doanh nghiệp nhà nước chiếm tới 55%. Hệ thống ngân hàng lãi
ảo, tiền huy động của dân đã bị dùng để đổ vào bất động sản, vào vàng,
ấy là chưa kể thâu tóm ngân hàng. Nền kinh tế cần tín dụng đồng hành với
doanh nghiệp, nhưng với lãi suất kiểu này, doanh nghiệp không vay nữa,
ngân hàng sẽ phá sản. Phải quan tâm đến nông thôn, nông dân thì mới tạo
mãi lực từ bên trong cho phát triển lâu dài. Làm gì cho nông thôn phải
được coi là mục tiêu chính của phát triển kinh tế, có như vậy mới đổi
được bộ mặt nông thôn. Nghiên cứu sâu về mô hình cảnh báo sớm vĩ mô, tôi
thấy cái khó nhất với các nhà kinh tế bây giờ là nhìn trước mặt, chúng
ta không biết sẽ đi về đâu? Làm sao thấy được cái gì sẽ xảy ra để có thể
phòng ngừa? Chúng ta vẫn tô hồng bức tranh kinh tế, mà quên đi tiềm
năng khủng hoảng lớn, thậm chí còn nặng hơn cả Thái Lan hồi năm 1997".
|
Ở Hàn Quốc, Thuỵ Điển, tổng thống có hẳn
trang web công khai lịch làm việc từng tuần, nhờ đó dân có thể giám sát.
Quan chức Thuỵ Điển cũng không được đi taxi, mà chỉ đi bộ, đi tàu điện.
Sự ăn xài của các quan chức Việt Nam quá lãng phí, còn kéo nhau ra cả
nước ngoài ăn xài, khiến cho chi tiêu công đội lên dữ dội. Mốt mới của
ta bây giờ là lễ hội, thi hoa hậu nào cũng có quan chức đến, không biết
việc đó thì có ích lợi gì cho người lao động? Phải có cơ chế giám sát.
Không thể để quyền lực vô biên. Phải có một cơ chế giám sát quyền lực,
tạo ra thể chế để người dân giám sát được các quan chức. Vấn đề kinh tế
không thể giải quyết trong phạm vi kinh tế, mà dính đến cả chính trị, xã
hội – tiến sĩ Lê Đăng Doanh.
|
Cũng coi trọng việc xây dựng phần hồn cho doanh nghiệp
và đất nước, ông Lý Ngọc Minh, tổng giám đốc công ty gốm sứ Minh Long 1,
cho rằng: "Bất cứ đất nước nào được biết đến đều bắt đầu từ những sản
phẩm đặc trưng của mỗi quốc gia. Một đất nước nhỏ, không hề có tài
nguyên như Singapore cũng trở thành đất nước số một về dịch vụ tài
chính, y tế, cảng biển… nhờ biết xây dựng thương hiệu, thổi hồn vào sản
phẩm, dịch vụ của họ. Vậy Việt Nam có gì? Ai cũng nói vựa lúa đồng bằng
sông Cửu Long, càphê Tây Nguyên xuất khẩu nhiều, nhưng giá trị không
cao. Phải thay đổi cả phần hồn và phần xác thì phát triển mới bền vững.
Phần xác là cơ chế chính sách nhà nước, tạo điều kiện cho thương hiệu
phát triển. Thương hiệu sản phẩm chủ lực chính là thế mạnh đất nước, làm
nên câu chuyện thương hiệu đất nước. Không thể có đống cát nếu không có
hạt cát.
Về phần hồn, nhà trường phải có những nhà giáo dục tốt
mới đào tạo được những người yêu nước, chỉ có những người yêu nước mới
làm ra những sản phẩm yêu nước. Truyền thông cũng phải kết hợp cùng
ngành du lịch để quảng bá cho đất nước, quảng bá cho công chúng biết
nhiều hơn những sản phẩm tốt của Việt Nam, tôn vinh những người có công
với đất nước, làm nên những sản phẩm danh tiếng cho đất nước".
Nhấn mạnh cái đạo của người dẫn đầu, ông Đỗ Duy Thái,
tổng giám đốc công ty Thép Việt (Pomina) nói đầy cảm khái: "Tôi ấn tượng
mạnh về câu chuyện Tây Nguyên của nhà văn Nguyên Ngọc, đó là câu chuyện
của cả nước. Bệnh thành tích, bệnh hình thức không biết xuất phát từ
đâu, nhưng đã dẫn đến cái chết của nhiều doanh nghiệp nhà nước và sự
thụt lùi của đất nước. Không sử dụng đồng tiền một cách cân nhắc, gây
lãng phí nghiêm trọng là thất bại của cả nền kinh tế. Diễn tả của anh
Ngọc về hình ảnh người dân Tây Nguyên ngơ ngác làm tôi hết sức đau lòng.
Nếu có điều kiện cơ chế tốt, chúng ta có thể phát triển. Là một nhà
công nghiệp, để làm ra lợi nhuận, bản thân tôi cũng phải nỗ lực, kiềm
chế bản thân rất lớn, vì tôi cũng mê đánh golf, nhưng trong giờ làm việc
không cho phép, phải chơi sau giờ làm việc. Nhiều khi đuổi việc một
người chỉ vì anh ta lấy mấy triệu đồng của công ty đi nhậu, để giữ kỷ
cương, giữ cái hồn của tổ chức, dù trong lòng mình muốn khóc, vì anh rất
giỏi. Người lãnh đạo là hình ảnh đại diện một đơn vị, muốn tạo ra cái
hồn thì văn hoá người đứng đầu phải được coi trọng. Trong gia đình cũng
vậy, người cha không tốt thì các con không thể có cái đạo để đi. Văn hoá
lãnh đạo ảnh hưởng đến các đơn vị, gia đình, những người có ảnh hưởng
càng phải có đạo của chính mình. Không có đạo của chính mình thì không
thể điều hành tốt được".
Đổ vỡ buộc phải đổi mới thực sự
Nói về mối liên quan giữa triết lý phát triển của cá
nhân, gia đình, tổ chức và quốc gia, ông Giản Tư Trung, viện trưởng viện
Nghiên cứu phát triển giáo dục (IRED) nhấn mạnh: "Một cá nhân muốn phát
triển bền vững phải có triết lý sống, một gia đình muốn hạnh phúc dài
lâu phải có gia đạo, một tổ chức hay một quốc gia cũng không thể có cái
hồn để phát triển nếu tổ chức hay quốc gia đó không được dẫn dắt bởi
những nhà lãnh đạo có tầm vóc văn hoá. Muốn tìm cái hồn cho phát triển,
phải có triết lý phát triển. Triết lý phát triển là cái mà người ta cần
nó như cái neo trong khủng hoảng và bệ phóng khi bình thường. Có một
quan hệ chặt chẽ giữa triết lý cá nhân và triết lý của tổ chức, quốc
gia. Gia đình cũng là một tổ chức, chưa bao giờ mà vấn đề gia đạo lại
quan trọng như lúc này. Khi mà xã hội và nhà trường có quá nhiều bất
trắc và biến loạn thì chỉ có gia đạo, gia phong mới có thể cứu được con
trẻ. Đây là lúc mà chúng ta cần phải nghĩ nhiều về "cây roi gia pháp"
thời toàn cầu hoá. Những đứa trẻ lớn lên trong gia đình có gia đạo tử tế
sẽ rất khó hư hỏng. Khi nền tảng xã hội và hệ thống giáo dục lung lay
như hiện nay, giá trị gia đình cũng bị ảnh hưởng, cần phải giữ cho được
thành trì cuối cùng này.
|
Trong
giáo dục, bao lâu chưa tìm được triết lý giáo dục phù hợp, giáo dục vẫn
sẽ mãi loay hoay với những “cải cách” hình thức, nửa vời, thiếu
tính hệ thống. Ảnh: Trung Dũng |
Muốn thực thi triết lý phát triển quốc gia, muốn tái
cấu trúc nền kinh tế, phải tái cấu trúc nền quản trị quốc gia để bảo vệ
cho được những quyền cơ bản của con người, quyền cơ bản của công dân, để
thực thi cho được công lý và công bằng... Những triết lý phát triển căn
bản này trên giấy tờ nhắc đến thì rất nhiều, nhưng sự hiện hữu của nó
trên thực tế thì sao? Vậy bây giờ khi nói về triết lý phát triển chúng
ta trông chờ vào ai? Có thể trông chờ cái mới và sự thay đổi từ trên
xuống, nhưng còn có một con đường nữa, đó là từ dưới lên, đó là "Thay
đổi đến từ TÔI". Khi mỗi người đều nghĩ vậy thì sẽ có sự thay đổi.
Chuyện quốc gia khó bàn, nhưng ai cũng có tổ chức của mình, gia đình của
mình. Hãy trông chờ vào bản thân mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi doanh
nghiệp. Chẳng hạn, một người cha, người mẹ mất đi, có thể không để lại
gia sản, nhưng để lại một gia đạo sâu dày, như thế là họ sống đến hai,
ba trăm năm trong lòng các thế hệ con cháu của mình".
Chỉ rõ những tiêu chí tạo dựng triết lý phát triển bền
vững, tiến sĩ Lê Đăng Doanh nói: "Chúng ta phải hội nhập, nhưng phải giữ
hồn dân tộc mình, phải có những thương hiệu và công ty lớn đại diện cho
quốc gia. Nếu không có thương hiệu không thể trỗi dậy. Thương hiệu Việt
Nam phải được đại diện bằng chính thương hiệu doanh nghiệp. Hội nhập
rộng rãi hơn nữa, càng phải tạo nên thương hiệu mạnh. Lòng yêu nước và
tự hào dân tộc cũng là một triết lý phát triển. Muốn làm được, cần phải
cải cách, tái cấu trúc thể chế, vì mô hình kinh tế sinh ra từ đó: mọi
người đều khai thác tài nguyên. Một ông đốn gỗ trở thành giàu nhất Việt
Nam nhờ đốn hết gỗ tài nguyên đất nước thì đóng góp gì cho đất nước? Một
công ty tự xưng là tập đoàn công nghệ Việt Nam mà chủ yếu chỉ bán điện
thoại di động, làm khu công nghệ cao thì chủ yếu bán đất nền… Phải đào
sâu mô hình tăng trưởng dựa trên giá trị gia tăng, lực lượng kỹ thuật,
không thể dựa trên khai thác tài nguyên. "Về cơ bản, Tây Nguyên là
"xong" rồi, chữ "xong" anh Nguyên Ngọc dùng thật đau đớn!"
Ở Hàn Quốc, Thuỵ Điển, tổng thống có hẳn trang web công
khai lịch làm việc từng tuần, nhờ đó dân có thể giám sát. Quan chức
Thuỵ Điển cũng không được đi taxi, mà chỉ đi bộ, đi tàu điện. Sự ăn xài
của các quan chức Việt Nam quá lãng phí, còn kéo nhau ra cả nước ngoài
ăn xài, khiến cho chi tiêu công đội lên dữ dội. Mốt mới của ta bây giờ
là lễ hội, thi hoa hậu nào cũng có quan chức đến, không biết việc đó thì
có ích lợi gì cho người lao động? Phải có cơ chế giám sát. Không thể để
quyền lực vô biên. Phải có một cơ chế giám sát quyền lực, tạo ra thể
chế để người dân giám sát được các quan chức. Vấn đề kinh tế không thể
giải quyết trong phạm vi kinh tế, mà dính đến cả chính trị, xã hội. Phải
điều chỉnh một cách có ý thức thể chế chính trị để có thể điều tiết
kinh tế vĩ mô. Quan trọng nhất phải dựa trên lợi ích dân tộc, đặt lợi
ích dân tộc lên trên hết".
|
Chưa bao giờ vấn đề gia đạo lại quan trọng như lúc này. Ảnh: Phan Quang
|
Đổ vỡ buộc chúng ta phải đổi mới, không còn con đường
nào khác. Nhà nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn cho rằng: "Cái hồn
dân tộc đã có sẵn từ hàng ngàn năm, làm sao cho hồn đó trở lại, khôi
phục đất nước, coi cái hồn phát triển là hồn dân tộc, đó là bài toán mới
mà chúng ta phải đi tìm. Không thể từ bỏ giấc mơ độc lập dân tộc và mục
tiêu phát triển, phải vượt lên, đi theo con đường phát triển, nhưng
không mơ mộng, không mạo hiểm. Myanmar đã hoàn toàn từ bỏ mô hình cũ với
những tín điều, mà vẫn giữ vững độc lập dân tộc, nhờ đó họ bắt đầu phát
triển. Đừng chèn ép tầng lớp tư sản dân tộc, phải công nhận họ là lực
lượng phát triển xã hội. Chèn ép giai cấp tư sản dân tộc chỉ chuốc lấy
thiệt hại thôi.
Mặt khác, hồn phát triển của kinh tế, xã hội không phải
là cái mơ hồ, phải thể hiện bằng những cái hữu hình, thấy được. Chỉ nhìn
vào mũi giày của người dân còn thẳng thớm là biết chưa thể chinh phục
dân tộc ấy được, vì nước đó còn kỷ cương lắm. Ngày hôm nay, người ta đề
ra khái niệm "văn hoá chính trị", văn hoá và chính trị là hai lĩnh vực
tưởng chừng không hề dính dáng gì tới nhau giờ lại gắn với nhau mật
thiết. Phải giải quyết mối quan hệ giữa văn hoá và chính trị, mối quan
hệ giữa quyền lực và người dân, mới có cơ hội phát triển. Kinh nghiệm
các nước, phát triển có lúc thăng, lúc trầm, phong độ nhất thời nhưng
đẳng cấp thì bền vững. Đẳng cấp nằm ở đâu? Ít nhất phải giữ được những
cứ điểm như kỷ cương và khung cảnh gia đình, vì nơi đó trực tiếp ảnh
hưởng tới giáo dục con người. Những cứ điểm trực tiếp liên quan đến sự
tồn tại của bản thân con người, ảnh hưởng đến an toàn về thân thể và
phát triển văn hoá tinh thần, tình cảm như giáo dục, y tế, các cơ quan
hành pháp, trị an… Những lĩnh vực đó mà không giữ được thì đừng nói gì
đến phát triển. Phải tập trung cho thay đổi mô hình phát triển. Công
nghiệp, nông nghiệp sẽ tự giải quyết nếu chúng ta giải quyết được mô
hình phát triển".
sgtt.vn/Thoi-su/174505/Hon-cua-phat-trien.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét