 |
| Thượng lưu ngăn nước, hạ lưu khô cạn. |
Châu Á, chứ không phải châu Phi, mới là lục địa khô hạn nhất của thế
giới. Vốn tự hào có số đập thủy điện nhiều hơn phần còn lại của cả thế
giới, Trung Quốc đã nổi lên thành một trở ngại quan trọng đối với việc
xây dựng sự một thể chế hợp tác về chia sẻ tài nguyên nước. Trái ngược
với các hiệp ước quốc tế và song phương về nguồn tài nguyên nước, Trung
Quốc bác bỏ thỏa thuận chia sẻ, quản lý nước dựa trên luật lệ quản lý
các nguồn lực chung.
Những tác động lâu dài của
chương trình xây đập của Trung Quốc đối với Ấn Độ là đặc biệt rõ rệt vì
chỉ riêng lưu lượng hàng năm của sông Brahmaputra chảy qua biên giới vào
Ấn Độ cũng đã lớn hơn tổng lưu lượng của ba con sông chảy từ Tây Tạng
vào khu vực Đông Nam Á là Mekong, Salween và Irrawaddy.
Ấn
Độ đã ký kết hiệp ước chia sẻ nguồn nước với cả các nước nằm ở phía hạ
lưu. Hiệp ước Indus với Pakistan là hiệp lớn nhất thế giới xét theo lưu
lượng dòng chảy, trong khi các hiệp ước liên quan đến sông Hằng thiết
lập một nguyên tắc mới trong pháp luật quốc tế về nguồn nước bằng cách
đảm bảo cho Bangladesh lượng nước công bằng vào mùa khô.
Ngược lại, Trung Quốc không ký kết một hiệp ước chia sẻ nguồn nước nào với các nước láng giềng.
Hầu
hết các con sông xuyên biên giới ở châu Á đều xuất phát từ lãnh thổ
Trung Quốc. Cao nguyên Tây Tạng là kho lưu trữ nước ngọt lớn nhất thế
giới và là nguồn gốc của các con sông lớn nhất châu Á, bao gồm cả những
con sông huyết mạch của Trung Quốc và Nam và Đông Nam Á. Trung Quốc cũng
là thượng nguồn của các con sông Irtysh, Illy và Amur chảy vào Nga và
Trung Á.
Chương trình xây đập ngăn nước của Trung
Quốc trên các con sông quốc tế như sông Mekong, Salween và Brahmaputra
thường theo mô hình từ nhỏ đến to: Đầu tiên xây dựng các đập nhỏ trên
thượng nguồn, sau đó xây dựng đập nước lớn hơn ở phần giữa trước khi bắt
tay xây dựng các đập khổng lồ ở khu vực biên giới với một số nước láng
giềng.
Các đập khổng lồ hiện nằm trên sông Mekong,
trong khu vực trước khi sông Mekong đổ vào Đông Nam Á. Trung Quốc đã cho
xây dựng 6 đập khổng lồ trên sông Mekong, trong đó có đập Tiểu Loan có
công suất phát điện 4.200 MW và cao hơn cả tháp Eiffel ở Paris. Đập Nọa
Trác Độ (Nuozhadu) có công suất 5.850 MW đã bắt đầu phát điện vào mùa
thu năm ngoái. Ít nhất, 4 đập thủy điện nữa đã được lên kế hoạch xây
dựng ở khu vực giáp giới với các nước láng giềng.
 |
| Siêu đập Nọa Trác Độ ngăn dòng Mekong và có công suất phát điện tới 5.850 MW. |
Hầu hết các dự án xây đập mới mà Quốc vụ viện (Chính phủ) Trung Quốc
công bố mới đây đều tập trung ở mạn Tây Nam có hoạt động địa chấn mạnh
mẽ.
Sông Salween chảy qua những hẻm núi sâu, các
đỉnh núi đóng băng và núi đá vôi ở Trung Quốc vào Myanmar và chạy dọc
theo biên giới Thái Lan trước khi đổ vào Biển Andaman. Lưu vực thượng
nguồn của nó là nơi sinh sống của 16 dân tộc thiểu số. Là một trong
những khu vực đa dạng sinh học nhất thế giới, lưu vực sông Salween có
hơn 5.000 loài thực vật và gần một nửa các loài động vật ở Trung Quốc.
Quyết
định chính thức xây dựng 5 đập, bắt đầu ngay bằng đập Songta ở Tây
Tạng, đe dọa đa dạng sinh học của khu vực và có thể triệt tiêu nguồn
sống của các bộ lạc thiểu số đang có nguy cơ tuyệt chủng. Ngoài ra,
trọng lượng của hồ chứa nước khổng lồ mới có thể kích động địa chấn ở
một khu vực vốn bị động đất thường xuyên.
Không một
quốc gia nào chịu ảnh hưởng nặng nề của việc thay đổi dòng chảy xuyên
biên giới hơn Ấn Độ. Lý do là riêng Ấn Độ đã đón nhận gần một nửa lượng
nước sông chảy từ lãnh thổ Trung Quốc.. Theo số liệu của Liên Hợp Quốc,
có tổng cộng 718 tỷ mét khối nước chảy ra ngoài lãnh thổ Trung Quốc hàng
năm, trong đó có 347,02 tỷ mét khối (hoặc 48,33%) chảy trực tiếp vào Ấn
Độ.
Trung Quốc đã xây dựng hàng chục con đập ở
thượng nguồn các sông Brahmaputra, Indus và Sutlej. Trên sông
Brahmaputra, Trung Quốc đã gần xây dựng xong một con đập và đã bắt đầu
xây dựng thêm 3 đập khác. Hai con đập nữa đã được lên kế hoạch xây dựng ở
thượng nguồn sông Brahmaputra, trước khi xây dựng một con đập lớn ở gần
vùng biên giới với Ấn Độ.
Trong khi các dự án thủy
điện mới được công bố trên các sông Salween và sông Mekong là các đập
chứa nước khổng lồ, Trung Quốc tuyên bố rằng việc phát điện trên sông
Brahmaputra dựa vào dòng chảy tự nhiên mà không cần đến hồ chứa nước.
Tuy
nhiên, không giống như Ấn Độ đối xử với Pakistan hoặc Bangladesh, Bắc
Kinh không sẵn sàng chia sẻ với New Delhi về thiết kế kỹ thuật và cho
phép giám sát tại chỗ.
Các dự án thủy điện tương
đối lớn của Trung Quốc ở Dagu, Jiexu và Zangmu Brahmaputra có thể bao
gồm các hồ chứa lớn. Các trận lũ quét từ năm 2000 đến năm 2005 đã tàn
phá nặng nề hai bang Himachal Pradesh và Arunachal Pradesh của Ấn Độ có
liên quan đến việc xả nước đột xuất của các đập ngăn nước ở Trung Quốc.
Trong
tương lai, châu Á sẽ trở nên nóng hơn và khô hơn bởi biến đổi khí hậu
và cạn kiệt tài nguyên môi trường. Thách thức về nguồn nước của châu lục
này càng trầm trọng thêm do tăng trưởng tiêu dùng, tưới tiêu lãng phí,
công nghiệp hóa ồ ạt, ô nhiễm, suy thoái môi trường và những thay đổi về
địa chính trị.
Nếu muốn ngăn chặn các cuộc chiến
tranh vì nguồn nước, châu Á phải xây dựng được thể chế hợp tác xuyên
biên giới giữa cả các nước láng giềng ven sông. Nếu một nước ven sông có
tính chất chi phối như Trung Quốc từ chối tham gia, thì các thể chế hợp
tác như Ủy ban sông Mekong sẽ mất tác dụng.
 |
| Cuộc sống yên bình của dân chúng hạ lưu sông Mekong đang bị đea dọa. |
Vốn chi phối nguồn tài nguyên nước xuyên quốc gia ở châu Á và chiếm hơn
một nửa trong số 50.000 đập nước lớn trên thế giới, Trung Quốc đang
kiểm soát và thao túng các dòng sông. Trừ khi Trung Quốc sẵn sàng đóng
vai trò lãnh đạo để phát triển một hệ thống chia sẻ nguồn “vàng xanh”,
những rủi ro kinh tế và an ninh phát sinh từ sự cạnh tranh nguồn nước
châu Á ngày càng trở nên hiện hữu.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét